1) نامه‌ی نایب عه‌بدوڵڵا
ڕۆژێكیان چه‌ند براده‌رێك بووین له‌ لۆكاڵه‌كه‌ی كورده‌كانی هودیكسڤاڵ دانیشتبووین باسی شێعر و شاعیرانمان ده‌كرد، له‌ دواییدا باس هاته‌ سه‌ر مامۆستا ئه‌حمه‌د هه‌ردی و شێعره‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی: ست فاتیمه‌.
به‌شێك له‌ براده‌ران وایان ده‌رده‌بڕی كه‌ گوایه‌ ئه‌و شێعره‌ خه‌یاڵی یه‌ و، ست فاتیمه‌ش ناوی كه‌سێك نییه‌ سه‌رنجی هه‌ردی ڕاكێشابێ بۆ ئه‌م شێعره‌.
منیش به‌ باشی و ڕاستی كه‌ ئاگاداری دانانی ئه‌و شێعره‌بووم، به‌ كورتی بۆم گێڕانه‌وه‌. له‌ دواییدا هاوڕێی خۆشه‌ویستم كاك هێرش داوای لێكردم كه‌ ئه‌و ڕووداوه‌ بخه‌مه‌ سه‌ر كاغه‌ز و پێشكه‌شی بكه‌م. ئه‌مه‌ش ڕووداوه‌كه‌یه‌:
له‌ سه‌ره‌تای ساڵه‌كانی په‌نجادا من شاگردی «حه‌مه‌ عه‌لی مه‌دهۆش»ی خه‌یات بووم. به‌ هۆی ئه‌وه‌ی مه‌دهۆش شاعیر بوو، په‌یوه‌ندیی شێعر و برایانه‌ی زۆر له‌گه‌ڵ هه‌ردی دا هه‌بوو. له‌و سه‌رده‌مه‌دا، ڕۆژ نه‌بوو هه‌ردی نه‌یه‌ته‌ دوكانی مه‌دهۆش.
هه‌ردووكیان زۆربه‌ی كات هه‌ر باسی شێعریان ده‌كرد، ئێمه‌ش 7_8  شاگرد بووین و گوێمان لێ ده‌گرتن و پێمان خۆش بوو، به‌تایبه‌تی مامۆستا هه‌ردی زۆر به‌ جوانی شێعری ده‌خوێنده‌وه‌، ئێمه‌ له‌ززه‌تمان زیاتر له‌ شێوه‌ی خوێندنه‌وه‌كه‌ی وه‌رده‌گرت، وه‌كوو ده‌ڵێن ڕۆحی ده‌كرد به‌ به‌ر ئه‌و شێعره‌دا كه‌ ده‌یخوێنده‌وه‌.
زۆر باش له‌ یادم ماوه‌ ساڵی 1950 له‌ كاتی به‌هاردابوو، هه‌ردی هه‌موو به‌یانییه‌ك زوو له‌وكاته‌ی مامۆستا و قوتابیان ده‌چوون بۆ قوتابخانه‌، هه‌ردی له‌ سه‌رووی دوكانه‌كه‌مانه‌وه‌، كه‌ ئه‌وده‌م به‌ ته‌نیشت (مه‌كته‌به‌ی گه‌لاوێژ)ه‌وه‌ بوو، له‌ سه‌ر ڕێگه‌یان ڕاده‌وه‌ستا، كه‌ مامۆستا ئافره‌ته‌كان تێپه‌ڕده‌بوون، ئه‌ویش ده‌هاته‌وه‌ دوكانی مه‌دهۆش و هه‌ندێ جار ده‌یگوت ئه‌مڕۆش ئه‌م به‌یتانه‌م بۆ هات، بۆ مه‌دهۆشی ده‌خوێنده‌وه‌.. ماوه‌یه‌ك ئه‌م كاره‌ی هه‌ردی به‌رده‌وام بوو. ئیتر ئێمه‌ش هه‌موومان زانیمان و گوێشمان لێ بوو كه‌ ئافره‌تێكی مامۆستا هه‌یه‌ و ناوی «فاتیمه‌»یه‌ و سه‌رنجی ئه‌می ڕاكێشاوه‌ و، به‌ ماوه‌یه‌كی زۆر و به‌و شێوه‌یه‌ ئه‌و شێعره‌ی ته‌واو كرد.
جا به‌وه‌دا كه‌ هه‌ردی هه‌موو ڕۆژێك له‌ سه‌ر ڕێگایدا ڕاده‌وه‌ستا تا ته‌ماشای به‌ژن و باڵا و چاوه‌كانی بكات.. دیاربوو په‌یوه‌ندییان نه‌بووه‌ پێكه‌وه‌، ته‌نیا دووربه‌دوور یان له‌ مناسه‌باتدا سه‌رنجی ڕاكێشاوه‌.. به‌ڵام دوابه‌دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی شێعره‌كه‌ هه‌رچی بووبێ من ئاگام لێ نه‌بووه‌.

2) چه‌ند سه‌رنج: س. چ هێرش
مامۆستا ئه‌حمه‌د هه‌ردی له‌ ساڵی 1922 له‌ شاری سلێمانی له‌ دایكبووه‌ و، جێی خۆشحاڵیشه‌ كه‌ تا نووسینی ئه‌و چه‌ند دێڕه‌، له‌ حاڵی ژیاندایه‌ و له‌ وڵاتی ئینگلیس ژیان ڕاده‌بوێرێ. هاوینی ساڵی 1979 كه‌ مامۆستا ئه‌حمه‌د هه‌ردی له‌ شاری مه‌هاباد میوان بوو، به‌ پێشنیاری مامۆستا هێمن چووینه‌ سه‌ردانی و، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ئه‌وكاته‌ نه‌كرا ئه‌و جۆره‌ پرسیارانه‌ به‌تایبه‌ت سه‌باره‌ت به‌ شێعری چه‌پكه‌ گوڵێك بۆ «ست فاتیمه‌» ئاراسته‌ی به‌ڕێزیان بكرێ و، مه‌ته‌ڵه‌كه‌ هه‌روا مایه‌وه‌.
له‌ ماوه‌ی ساڵانی 1983_1987 كه‌ له‌ ناوچه‌ی لۆلان، وێڕای گه‌لێك له‌ خوشك و برایانی كوردی كوردستانی ڕۆژهه‌ڵات وه‌ك ئاواره‌یه‌كی هه‌ڵاتوو یان ڕاونراو، له‌ بنكه‌كانی ژێر ده‌سه‌ڵاتی (پارتی..) و (حشع)دا ده‌ژیام، وابزانم ساڵی 84 یا 85 بوو كه‌ ڕادیۆ به‌غدا ــ به‌شی كوردی، وتووێژێكی ده‌گه‌ڵ مامۆستا هه‌ردی بڵاوكرده‌وه‌ و، ئه‌زقه‌زا پرسیاره‌كانیش زیاتر سه‌باره‌ت به‌ شێعری «ست فاتیمه‌» بوون. به‌داخه‌وه‌، مامۆستا هه‌ردی له‌و وتووێژه‌دا وه‌ك كه‌سێك ده‌هاته‌ به‌رچاو كه‌ ده‌تگوت تاوانێكی كردووه‌ و ده‌یه‌وێ پاكانه‌ بكا. به‌ كورتی، له‌و وتووێژه‌دا ده‌ركه‌وت كه‌ بنه‌ماڵه‌ی «ست فاتیمه‌» ــ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ شێعره‌كه‌ی پێ هه‌ڵاگوتراوه‌ ــ  به‌ شێوه‌ی ڕه‌سمی شكایه‌تیان له‌ مامۆستا هه‌ردی كردووه‌ و،  ئه‌ویش بۆ ئه‌وه‌یكه‌ ئاوێك به‌ ئاوره‌كه‌دا بكرێ، ناچاربووه‌ بڵێ كه‌ كه‌سێك به‌ نێوی «ست فاتیمه‌» هه‌ر له‌ ئارادا نه‌بووه‌ و سه‌رجه‌می شێعره‌كه‌ زاده‌ی خه‌یاڵ بووه‌ و به‌س!
هه‌ردی له‌ چاپی یه‌كه‌می «ڕازی ته‌نیایی»دا كه‌ حه‌وت ساڵ دوای گوتنی شێعره‌كه‌ چاپ كراوه‌(نه‌ورۆزی 1957)، له‌ سه‌رووی شێعره‌كه‌دا نووسیویه‌: «ئه‌مه‌وێ خوێنده‌واری خۆشه‌ویست ئه‌و‌ه‌ بزانێ، كه‌ ناوی (فاتیمه‌) وه‌ نه‌بێ ناوێكی ڕاسته‌قینه‌ بێت، به‌ڵكو وه‌كو له‌گه‌ڵ چیرۆكدا ناوی خواسته‌مه‌نی بۆ قاره‌مانی چیرۆكه‌كه‌ دائه‌نرێ ئه‌میش شتێكه‌ وا... ئه‌مه‌ له‌و لاوه‌ بوه‌ستێ، له‌ لایێكی تریشه‌وه‌ (ست) هه‌ر ته‌نیا له‌ به‌ر ئه‌وه‌ ووتراوه‌ كه‌ سه‌رنجی خه‌ڵقی ڕابكێشێ و هێچی تر..» (ا . ‌هـ ).
ڕاسته‌، مامۆستا هه‌ردی، به‌ گوێره‌ی ئه‌و گوته‌یه‌ی سه‌عدی: «درۆی به‌رژه‌وه‌ندخوازانه‌ باشتر له‌ ڕاستیی گێره‌شێوێنانه‌»، هه‌رچۆنییه‌ك بێ، توانی خۆی له‌و گێچه‌ڵه‌ ده‌رباز بكا، به‌ڵام ئایا مێژووی ئه‌ده‌بییش هه‌روا به‌ ئاسانی لێی خۆش ده‌بێ؟! پێموانییه‌.
مامۆستا هه‌ردی له‌ چاپی دووهه‌می «ڕازی ته‌نیایی» دا، كه‌ له‌ ژێر هه‌موو پارچه‌شێعره‌كان، ساڵی گوتن و دانانیان دیاری ده‌كا، له‌ ژێرپارچه‌ شێعری «ست فاتیمه‌»شدا نووسیویه‌: سلێمانی، 1950؛ كه‌وابوو، شێعره‌كه‌ له‌ ته‌مه‌نی 27 ساڵیی مامۆستا هه‌ردی دا گوتراوه‌ و، حه‌وجێ به‌ له‌سه‌ر ڕۆیشتن ناكا كه‌ ئه‌گه‌ر له‌و ته‌مه‌نه‌دا، «ست فاتیمه‌»یه‌كی ڕاسته‌قینه‌ش له‌ ژیانی شاعیردا هه‌بووبێ، نه‌ته‌نیا كارێكی نه‌شیاو و بیلعه‌ت نییه‌، به‌ڵكه‌ ئاسایی و  ئینسانیشه‌. ئه‌وه‌یكه‌ كار به‌ شكایه‌ت و دادگا و شتی له‌م چه‌شنه‌ كێشراوه‌، سه‌رنجڕاكێش نییه‌ و هه‌رچه‌ند ده‌بوو هه‌ردی له‌بری ئه‌و شێعره‌،  خه‌ڵات كرابا؛ سه‌رنجڕاكێش و گرینگ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ سای دوو چاوی مه‌ست و بژن و باڵای «ست فاتیمه‌»دا، شێعرێكی ئاوا به‌رز خوڵقاوه‌ كه‌ وه‌ك شه‌ڕابی حه‌وساڵه‌ كه‌ تا بمێنێته‌وه‌ په‌سندتره‌، ئه‌ویش ئه‌و حاڵه‌ته‌ی هه‌یه‌ و هه‌رگیز كۆن نابێ. ( س. چ. هێرش)

چه‌پكه‌ گوڵێك بۆ «ست فاتیمه»‌

فاتیمه‌! دوو چاوی مه‌ستت پڕ ته‌لیسمی جوانی یه‌
پڕ شه‌ڕابی خۆشه‌ویستی و ئــــــاره‌قی یه‌زدانی یه‌
به‌ژن و باڵه‌كه‌ت نموونه‌ی هـــــه‌یكه‌لی یۆنانی یه‌
لار و له‌نجه‌ت مۆسیقایه‌، به‌ستــــــه‌یه‌، گۆرانی یه‌
بووكی ڕازاوه‌ی خه‌یاڵم گیـــــــــانه‌كه‌‌م ست فاتمه‌!
تاقه‌ پڕشنگێكی چاوت ئه‌و په‌ڕی ئــــــــــــــــــاواتمه‌

گـــــــــــه‌رچی دڵداری له‌ خاكی ئێمه‌دا ئه‌فسانه‌یه‌
هـــــــه‌ر به‌ ته‌نیا بۆ‌ كوڕی خاوه‌ن ته‌لار و ئانه‌یه‌
گیــــــــــانه‌كه‌م! ئه‌مما دڵی من له‌و دڵه‌ شێتانه‌یه‌
بێ ئه‌وه‌ی هیچ شك به‌رێ كوژراوی ئه‌و چاوانه‌یه‌
هه‌ر به‌ ته‌نیا خۆشه‌ویستی شك ئه‌به‌م ست فاتیمه‌!
سه‌روه‌تم ناوێ بزه‌ی تۆ ئه‌و په‌ڕی ئــــــــــــــــاواتمه‌

خۆشه‌ويستی وا كه‌ نامه‌ی خوایه‌ بۆ پێغه‌مبــــه‌ران
به‌رز و ناسك، وه‌ك هه‌ناسه‌ی پڕ گوڵاوی دڵبه‌ران
نه‌ك وه‌كو حه‌زكردنی دینار و گه‌وهه‌ر په‌روه‌ران
ئه‌و كه‌سانه‌ی بۆ قڕانێ چه‌نده‌ دڵیان هه‌ڵوه‌ران
خه‌ڵقی تر پاره‌په‌رستی با بكـــــــه‌ن ست فاتیمه‌:
من به‌ ته‌نها تۆ په‌رستی، ئه‌و په‌ڕی ئــــــــاواتمه‌

زۆر كه‌ڕه‌ت هانم ئه‌دا داخی ده‌روونی پڕ گـــــڕم
بۆتی هه‌ڵڕێم سكاڵای ناسكی گه‌رم و گـــــــــــوڕم
داخه‌كه‌م كــاتێ كه‌ دێمه‌ به‌ر ده‌مت واقی ووڕم
وام ئه‌شێوێنێ به‌ جۆرێ نایه‌ڵێ هیــــچ ده‌ربڕم
بووكی ڕازاوه‌ی خه‌یاڵم گیانه‌كه‌م ست فـاتیمه‌!
گوێی بۆ ئه‌م ڕازه‌ شل كه‌ی، ئه‌و په‌ڕی ئاواتمه