ئه‌وڕۆژانه‌ كه‌ خه‌ریكی چاوپێداخشاندن و خوێندنه‌وه‌ی بابه‌ته‌كانی جێی بایه‌خی («كۆخی هونه‌ر»ی ماڵپه‌ڕی ڕۆژهه‌ڵات) بووم، بابه‌تێك به‌ نێوی «مه‌وله‌وی به‌لخیی» سه‌رنجی ڕاكێشام و كاتێك بابه‌ته‌كه‌م كرده‌وه‌، بینیم كه‌ ڕێزدار كاك «حه‌سه‌نی ئه‌یوبزاده‌» كه‌ هه‌ر خۆیشی به‌رپرسی ئه‌و به‌شه‌یه‌، غه‌زه‌لێكی له‌ مه‌وله‌وی به‌لخیی ڕا به‌ ناته‌واوی (به‌م چه‌شنه‌ی خواره‌وه‌) وه‌رگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر زمانی كوردی:

هه‌روه‌ك ده‌زانین، ئه‌و غه‌زه‌له‌، دووجار له‌ دیوانی مه‌وله‌وی¹ دا هاتووه‌ كه‌ له‌ یه‌كیاندا (ل168، جڵدی دووهه‌م) 14 به‌یت و له‌وی دیكه‌یاندا (ل178) 13 تاكه‌ شێعرن. دیاره‌، بێجگه‌ له‌و تاكه‌ی ژێره‌وه‌ كه‌ له‌ لاپه‌ڕه‌ی  168دا زیادی یه‌، جیاوازییه‌كی ئه‌وتۆ له‌ غه‌زه‌له‌كاندا به‌دی ناكرێ:
مر اهل كشتی را لحد، در بحر باشد تا ابد
در ‌اب حیوان مرگ كو ای بحر من، عمان من
(بۆ ئه‌هلی كه‌شتی وه‌ك له‌حه‌د، نوقمی به‌حربێ تا ئه‌به‌د
كوا مه‌رگ له‌ ناو ئاوی ژیان، ئه‌ی به‌حری من، عوممانی من)
هه‌روه‌ك ده‌رده‌كه‌وێ، وه‌رگێڕه‌وه‌ی ڕێزدار، له‌ سه‌رجه‌می غه‌زه‌له‌كه‌، ته‌نیا شه‌ش تاكی وه‌رگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر كوردی و له‌وانی دیكه‌ی چاو پۆشیوه‌. هه‌ڵبه‌ت لێره‌دا شایانی گوتنه‌ كه‌ من له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا كه‌ ئیراده‌تێكی دووراودوری ئه‌ده‌بیم له‌ خزمه‌ت نووسه‌ری به‌ ئاوده‌نگی نه‌دیو كاك حه‌سه‌ندا هه‌یه‌، نه‌متوانی له‌ به‌چاودادانه‌وه‌ی خراپ وه‌رگێڕانی ئه‌و غه‌زه‌له‌، خۆم بپارێزم و، چه‌ند سه‌رنجی سه‌رپێیی ده‌رنه‌بڕم.
له‌ وه‌رگێڕانی شێعر (به‌ تایبه‌ت له‌ شێوازی  عه‌رووزی) دا له‌به‌رچاوگرتنی چه‌ند مه‌رجی سه‌ره‌كی پێویسته‌. به‌ر له‌ هه‌موو شت مۆسیقا و ئاهه‌نگی شێعره‌كه‌ زۆر گرینگه‌ و، پاشان حاڵ و هه‌وای خودی شاعیریش له‌وی گرینگتره‌، واته‌ ده‌بێ شێوه‌ی زمان و شێوازی ده‌ربڕین وێڕای پاراستنی ورده‌كاری و وشه‌ئارایی و سه‌نعه‌تی شێعری له‌ زمانی یه‌كه‌م بۆ زمانی دووهه‌م به‌و په‌ڕی توانایی و لێهاتوویی له‌به‌رچاو بگیرێ. وه‌رگێڕانه‌وه‌ی ئه‌و غه‌زه‌له‌ی مه‌وله‌وی زیاتر له‌ گۆتره‌كاری ده‌چێ تا كارێكی ئاماڵ ئه‌ده‌بی. ئه‌وانه‌ی كه‌م تا كورتێك شاره‌زای كاری وه‌رگێڕانه‌وه‌ی شێعریی به‌تایبه‌ت له‌ دووزمانی هاوخێزان و هاوڕ‌یشه‌ی فارسی و كوردیدا بن ده‌زانن،  كه‌ قافیه‌ ده‌ورێكی زۆر گرینگ له‌ كێش و مۆسیقای غه‌زه‌له‌كه‌دا ده‌گێڕێ و، وه‌رگێڕه‌وه‌ ده‌بێ به‌ چاوێكی ورد سه‌یری ئه‌و لایه‌نه‌ بكا.
له‌و شه‌ش تاكه‌ی سه‌ره‌وه‌دا، وه‌رگێڕه‌وه‌ تووشی گه‌لێك ئاكاری سه‌رسووڕهێنه‌ر بووه‌ و، هاتووه‌ وشه‌گه‌لی وه‌ك: گیانی، گوڵزاری، ئه‌وی  و ڕوناكی كردووه‌ته‌ قافیه‌ و له‌ بن یه‌ك ڕیزی كردوون. بێ له‌وه‌ش كام كورد و كوردیوێژ هه‌یه‌ كه‌ «سه‌روی خه‌رامان» و «ڕه‌ونه‌قی بێستان»ی به‌لاوه‌ ئاشنا نه‌بێ كه‌ بێین له‌ بری ئه‌وانه‌ ده‌سته‌واژه‌ی «سه‌روی به‌نازیله‌» و«شه‌وكه‌تی گوڵزار» ده‌كاربێنین. ئه‌گه‌ر چاوێك له‌ شێعری شاعیرانی خۆمان بكه‌ین ده‌بینین وشه‌گه‌لی وه‌ك خه‌رامان، ڕه‌ونه‌ق، ماهی تابان و سه‌رگه‌ردان له‌ زۆر شوێندا دووپات كراونه‌ته‌وه‌ و،  ئیدی چ حه‌وجێ به‌وه‌ ده‌كرا وه‌رگێڕه‌وه‌ له‌ بری «گیانی سه‌رگه‌ردانی من» بێ و بڵێ:
«ڕوحی به‌ بێ لانی ئه‌من»! 
كێش و وه‌زن كه‌ له‌ شێعر و به‌تایبه‌ت له‌ غه‌زه‌لدا زۆر گرینگه‌، له‌و شه‌ش تاكه‌دا له‌به‌رچاو نه‌گیراوه‌ و، وه‌رگێڕه‌وه‌ سه‌ری ماشه‌ری كێش و مۆسیقای وه‌ها لێ ئاڵۆز ده‌بێ كه‌ بۆی هه‌ڵناكرێته‌وه‌.
لێره‌دا بۆ ئاگاداریی خوێنه‌ره‌وان و  لایه‌نگرانی شێعر، ته‌نیا دێڕی یه‌كه‌می ئه‌و‌غه‌زه‌له‌ كه‌ له‌ سه‌ر كێشی «به‌حری ڕه‌جه‌زی هه‌شتانه‌ی ساغ»(بحری ڕه‌جه‌زی موسه‌ممه‌نی سالم) گوتراوه‌ ڕاده‌نێین و به‌ زاراوه‌ی شێعر و شاعیری بڕبڕی ده‌كه‌ین تا كێش و هه‌وا و مۆسیقای سه‌رجه‌می غه‌زه‌له‌كه‌مان بۆ ده‌ربكه‌وێ.
دێڕی یه‌كه‌می فارسییه‌كه‌:
پوشیده‌ چون/ جان میروی/ اندر میا/ ن جان من
مستفعلن       / مستفعلن    / مستفعلن / مستفعلن
سرو خرا / مان منی   /   ای رونق  / بستان من
مستفعلن       / مستفعلن  / مستفعلن / مستفعلن
دێڕی یه‌كه‌می كوردییه‌كه‌:
وه‌ك گیان نه‌دیو/ له‌ گیانمدا/ دێی و ده‌چی/ ئه‌ی گیانی من
موسته‌فعه‌لون/موسته‌فعه‌لون/ موسته‌فعه‌لون/ موسته‌فعه‌لون
سه‌روی به‌ نا/  زیله‌ی منی/  ئه‌ی شه‌وكه‌تی/  گوڵزاری من
موسته‌فعه‌لون/موسته‌فعه‌لون/ موسته‌فعه‌لون/ موسته‌فعه‌لون
ئه‌گه‌رئه‌و شه‌ش تاكه‌ وه‌رگێڕدراوه‌ به‌ پێوانه‌ی ئه‌م كێشه‌ هه‌ڵسه‌نگێنین، ده‌بینین سه‌ره‌ڕای له‌نگیی و سه‌كته‌ی شێعریی له‌ زۆر شوێندا، له‌ یه‌كدوو دێڕیشدا كێشی شێعره‌كه‌ تێكچووه‌. بۆ نموونه‌:
به‌ لوتفی تۆ/ وه‌كو گیان/ له‌ خۆم ده‌بمه‌/ نه‌دیو
مه‌فعولون/موسته‌فعه‌لون/ مه‌فاعیلوون/ فه‌علون
كه‌ كێش و وه‌زنه‌كه‌ی نه‌ته‌نیا ده‌گه‌ڵ ئه‌وانی دیكه‌ یه‌ك ناگرێته‌وه‌، به‌ڵكه‌ هه‌ر شه‌ش تاكه‌كه‌ی وه‌ك داشقه‌شكاوێك لێكردووه‌ كه‌ ئه‌سپێكی كلك و گوێ بڕاو ، به‌ شه‌له‌شه‌ل ڕایبكێشێ.
له‌ كۆتاییدا، ئه‌گه‌ر كاك حه‌سه‌ن ئیزنی له‌ سه‌ربێ و به‌ گه‌وره‌یی خۆی لێم دڵگیر نه‌بێ، ئه‌وا وه‌رگێڕانه‌وه‌ی سه‌رله‌به‌ری غه‌زه‌له‌كه‌ به‌ڕێزه‌وه‌ پێشكێش به‌ هه‌ست و  سۆزی مه‌وله‌وی خوازان و هه‌قنه‌وازان ده‌كه‌م و، بۆ كه‌م و كووڕییه‌كانیش كه‌ بێشك كه‌س لێی بێ به‌ری نییه‌، داوای به‌خشین:
به‌نهێنی چه‌شنی گیـــــــــــــان مه‌ڕۆ، ئاوا له‌ ناخی گیانی من
سه‌روی خـــــــــه‌رامانی منی،  ئـــه‌ی ڕه‌ونه‌قی بێستانی مـن
گه‌ر هه‌ر ده‌ڕۆی بێ مه‌ش مه‌ڕۆ، ئه‌ی گیانی گیان بێ له‌ش مه‌ڕۆ
لـــه‌م چاوه‌ما، چاوگه‌ش مه‌ڕۆ، ئه‌ی مــــــــه‌شقه‌ڵی تابانی من
حه‌وت ئاسمـــــان ناگرێ به‌رم، له‌ حه‌وت ده‌ریا تێده‌پــــــه‌ڕم
گه‌ر تۆ به‌ ناز چاوێ بكه‌ی  له‌  گیانی سه‌رگــــــــــه‌ردانی من
هــــــه‌ركاتێ وا تۆ بێیه‌ لام، دێن كفر و ئیمـــــــان وه‌ك غولام
ئـــــه‌ی دینی تۆ دینی ئه‌من، وه‌ی ڕووی تۆ ئیمـــــــــانی من
بێ ســـه‌روپێم به‌ستووتمـه‌وه‌، بێ خوردوخه‌و هێشتووتمــه‌وه‌
هه‌ر وه‌ك یه‌عقووب به‌ دووتمــه‌وه‌، ئه‌ی یۆسفی كه‌نعـــانی من
به‌م لوتفه‌یه‌ی تۆ‌ بووم به‌ گیــــــان، ئاوا نهێنی بووم له‌ ژیـــــان
ئــــــــــه‌ی بوونی تۆی حه‌شاردراو له‌ ناو بوونی پنهــــانی من
گوڵ به‌رگ و بۆی له‌ ده‌ستی تۆ، ئه‌ی چاوی نێرگیز مــه‌ستی تۆ
ئـــــه‌ی چڵ به‌ چڵ ئاوبه‌ستی تۆ، ئــــــه‌ی باخی بێ پایانی من
تاوێكی دێی داخم ده‌كـــــــه‌ی، تاوێك له‌ ناو باخم ده‌كــــــه‌ی
بــــه‌م لاله‌ سۆراخم ده‌كـــه‌ی، تا كوو هه‌ڵێن چـــــــاوانی من
ئــــــه‌ی گیانی پێش گیانان وه‌ره‌‌، وه‌ی كانی پێش كانان وه‌ره‌
ئــــــه‌ی ئانی پێش ئانان وه‌ره‌، ئه‌ی ئانی من، ئه‌ی ئـــانی² من
چون مزڵی ئێمه‌ خـــــاك نییه‌، گه‌ر هه‌ڵوه‌رێ له‌ش بـــــاك نییه‌
ئه‌ندێشی من ئه‌فــــــلاك نییه‌، ئه‌ی ژوانی تۆ كــــــه‌یوانی من
بۆ یــــادی ڕوویی مـــــانگی من، بابێ هــــه‌را و بــــانگی من
به‌م بۆنی شای شه‌شــــدانگی من، هه‌ر چركه‌یێ حــه‌یرانی من
ئه‌ی گیان وه‌كوو زه‌ڕڕه‌ی هه‌وا، تا وای له‌ خۆری خــۆت جودا
بـــۆچی به‌بێ تۆ بێ؟  چما؟  ئه‌ی ئه‌سڵی چـــــوار ئه‌ڕكانی من
ئـــــه‌ی شا سه‌لاحه‌ددینی³ من، ڕێزانی مــــن، ڕێبینی مــــــن
حـه‌وجێ نه‌بووی ته‌مكینی من، ئــــه‌ی بانی سه‌ر سـه‌ربانی من⁴

1) دیوان كامل شمس تبریزی، مولانا جلال الدین محمد بن شیخ بهاالدین محمد بن حسین بلخی مشهور به‌ مولوی، مقدمه‌ و شرح حال: استاد بدیع الزمان فروزانفر، حواشی و تعلیقات: م. درویش، غزلیات: قسمت دوم، م ـ ی، {لاپه‌ڕه‌ی 178، غه‌زه‌لی 439}.


2) ئان: دوو مانای هه‌یه‌، یه‌كیان به‌ مانای «ئه‌وـ ئه‌م» دێ و ئه‌وی دیكه‌یان به‌ مانای شتێك یان كه‌سێك دێ كه‌ حاڵه‌ت یان جه‌زبه‌یه‌كی تایبه‌ت به‌ خۆی هه‌بێ. ئه‌و وشه‌یه‌ له‌ شێعری حافزی شیرازی دا به‌ مانای حه‌ڵه‌تێكی تایبه‌ت له‌ ناز و عیشوه‌گه‌ریدا هاتووه‌.
3) مه‌به‌ست سه‌لاحه‌ددینی زه‌ڕكوب دۆست و موڕشیدی مه‌ولانایه‌ كه‌ غه‌زه‌له‌كه‌ له‌ پێناو خۆشه‌ویستیی ئه‌ودا گوتراوه‌.
4) ئاواش ده‌بێ: ئه‌ی بانی سه‌ر ئیمكانی من.