rojaw

1) ئه‌سڵی ئه‌و گوتاره‌ به‌ زمانی ئینگلیسی، له‌ ژێر عینوانی Nietzsche and Persia بۆ Encyclopedia Iranica نووسراوه‌‌. سه‌رچاوه‌ی ئه‌سڵی ئه‌و گوتاره‌ سه‌رجه‌می به‌رهه‌مه‌كانی نیچه‌ به‌م چه‌شنه‌ی ژێره‌وه‌یه‌. له‌ سه‌رچاوه‌كانی دواتردا، به‌ سه‌رنووسی SW ده‌یانخه‌ینه‌وه‌ یاد:
Friedrich Nietzsche, Sämtliche Werke, herausgegeben von G. Colli und M. Montinari, Kritische Studienausgabe, ۱۵ Bänden, München ۱۹۹۹.
2) بڕوانه‌:Asien, asiatisch in SW, "Gesamtregister"
3) Die Geburt der Tragödie
4) Die Philosophie im tragischen Zeitalter der Griechen
5) Nachgelassene Fragmente
6) Also Sprach Zarathustra
7) بڕوانه‌: تبارشناسیِاخلاق،ترجمه‌یِداریوشِآشوری،جستار‌ِسوّم،پاره‌یِِ۲۴.
8) SW ۱/۷۹۲, ۵/۳۵۳.
9) شه‌ڕه‌كانی ئێران و یۆنان و له‌شكركێشی پادشاكانی هه‌خامه‌نیشی، داریوش و خه‌شایارشا، به‌ خاكی یۆنان و درێژه‌ی وان بوو كه‌ په‌نجا ساڵی خایاند (۴۹۲–۴۴۹ پ ز). له‌و شه‌ڕانه‌دا، یۆنانییه‌كان به‌ دامه‌زرانی یه‌كێتی له‌ نێوان ده‌وڵه‌تشاره‌كان و خۆڕاگریی كۆڵنه‌ده‌رانه‌ توانیان سوپای گرانی ئێران له‌ ویشكایی و ده‌ریا ببه‌زێنن و له‌ خاكی خۆیان ده‌ریان بكه‌ن.
10) سه‌باره‌ت به‌م شه‌ڕانه‌ به‌ڵگه‌یه‌كی گرینگی مێژوویی به‌ ده‌سته‌وه‌ ماوه‌. بڕوانه‌: توکودیدس، تاریخِ جنگِ پلوپونزی، ترجمه‌یِِ محمد حسنِ لطفی (تهران ۱۳۷۷).
11) بڕوانه‌: چنین گفت زرتشت، ترجمه‌یِ داریوشِ آشوری، بخشِ یکم، "در باره‌یِ هزار و یک غایت"؛ و نیز SW ۷/۷۸۵.
12) SW ۱۱/۵۳.
13) زرتشت، همان، بخشِ چهارم، "به‌خشینی ‌هه‌نگوین".
14) SW ۸/۶۵. (جه‌ختی وشه‌كان له‌ نیچه‌یه)
15) SW ۷/۱۰۶
16) Die Philosophie im tragischen Zeitalter der Griechen, SW ۱/۸۰۶.
وه‌ ته‌رجه‌مه‌یِ فارسی ِئه‌م: فریدریش نیچه، فلسفه در عصرِ تراژیکِ یونانیان، ترجمه‌یِ مجیدِ شریف (تهران ۱۳۷۸)، ص ۵۱.
17) Die fröhliche Wissenschaft
18) بڕوانه‌: زرتشت ، همان، بخشِ دوّم، ’در باره‌یِ نجات‘ و جاهایِ دیگر.
19) بڕوانه‌ : زرتشت، همان، پیشگفتار ۵.
20) Ecce Homo, SW 6/367
21) چنین گفت زرتشت، ترجمه‌یِ داریوشِ آشوری، چاپِ پانزدهم، ص ۲۲.
22) SW ۹/۶۰۶.
23) ڕێكخه‌رانی نووسراوه‌كانی نیچه‌ نووسیویانه‌ كه‌ نازانین نیچه‌ ئه‌و نوكته‌بێژییه‌ی له‌ كوێ نه‌قڵ كردووه‌ (SW ۱۴/۶۵۰). به‌ڵام گومانی من ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و ده‌توانێ له‌ نووسراوه‌كانی رالف والدۆ ئه‌مرسن (R. W. Emerson)، نووسه‌ری نێودار و فه‌یله‌سووفی ئه‌مریكایی وه‌رگرتبێ‌. نیچه‌ نووسراوه‌ وردبین و ته‌وساوی و نه‌سته‌قبێژانه‌‌كه‌‌ی ئه‌مرسنی زۆر خۆش ده‌ویست (بڕوانه‌: نیچه‌، غروبِ بت‌ها، ترجمه‌یِ داریوشِ آشوری، ص 110-111). وه‌ ئه‌مرسنیش سه‌عدی و حافزی له‌ ڕێی وه‌رگێڕاوه‌كانی ئاڵمانی و ئینگلسی به‌رهه‌مه‌كانه‌وه‌، ده‌ناسی و خۆشی ده‌ویستن و زۆری یاد كردوون.
24) بڕوانه‌: زرتشت، همان، ص203 و جاهایِ دیگر ‌.
25) West-östlisches Divan
26) له‌وانه، بڕوانه‌: فراسویِ نیک و بد، ترجمه‌یِ د. آشوری (تهران ۱۳۶۲)، ص ۱۴۹؛ تبارشناسیِ اخلاق، ترجمه‌یِ د. آشوری (تهران ۱۳۷۷)، ص ۱۲۷.
27) An Hafis. Frage eines Wassertrinkers, SW ۱۱/۳۱۶.
نیچه به ده‌لیلی نه‌خۆشیی گوارشتی هه‌رگیز شه‌ڕابی نه‌ده‌خوارده‌وه‌ و به‌تێكڕایی له‌ خواردنه‌وه‌ ئه‌لكۆڵییه‌كاندا بێزار بوو و ئاویجۆ{بیره‌}ی به مایه‌ی فه‌سادی ڕه‌هنی ئاڵمانی ده‌زانی (بڕوانه‌: غروبِ بت‌ها، همان، ص ۸۵). به‌و ده‌لیله‌، ده‌ عینوانی ئه‌و شێعره‌دا خۆی وه‌ك"ئاونۆش" داده‌نێ و هه‌روه‌ها زه‌ردوشتی خۆشی به‌ "ئاونۆشی دایكزا": زرتشت، همان،’ شامِ خداوند‘، بخشِ چهارم.