حكوومه‌تی جه‌مهووری كوردستان: یادداشته‌كانی خوالێخۆشبوو «موحه‌مه‌د سه‌عیدخانی هومایوون»(به‌رپرسی ده‌فته‌ری پێشه‌وا قازی) به‌شی دووهه‌م

10_ شكستی كۆماری كوردستان: بۆ شكستی كۆماری مه‌هاباد چه‌ند هۆ و ده‌لیلی گرینگ هه‌بوو. ده‌وڵه‌ته‌ گه‌وره‌كان له‌ هه‌موو دونیادا به‌ دوای مه‌نافیعی خۆیاندا ده‌گه‌ڕێن. ده‌وڵه‌تی شۆڕه‌ویش ده‌یه‌ویست ئیمتیازاتێك به‌تایه‌بتی نه‌وتی باكووری ئێران وه‌ده‌ستبهێنێ. ئینگلیسیش نه‌یده‌ویست له‌ كانگاكانی نه‌وتی ئێراندا شه‌ریكی بۆ په‌یدا ببێ و، ئه‌مریكاش ده‌یه‌ویست له‌و نمه‌ده‌ كڵاوێكی پێ بگا. بۆ وه‌ده‌ستهێنانی ئیمتیازاتی نه‌وتی باكوور، ده‌وڵه‌تی شۆڕه‌وی یارمه‌تییه‌كی زۆری به‌ ده‌وڵه‌تی ئازه‌ربایجانی ئێران و فیرقه‌ی دێمۆكرات ده‌كرد و، به‌ حیزبی دێمۆكراتی كوردستانیشی تاڕاده‌یه‌ك كۆمه‌ك و یاریده‌ ده‌دا، به‌ڵام له‌ به‌رانبه‌ر یاریده‌ و كۆمه‌ك به‌ ئازه‌ربایجان زۆر كه‌م و ته‌نیا له‌ به‌ر له‌نگه‌ر ڕاگرتن بوو. سه‌رۆك وه‌زیرانی ئێران «ئه‌حمه‌د قه‌وام»، بۆ فریودانی ده‌وڵه‌تی شۆڕه‌وی ڕۆیشته‌ مۆسكۆ و، دوای وتووێژێكی زۆر قه‌راردادی نه‌وتی باكووری ئێرانی له‌ سه‌ر پێودانی 49% و 51% له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی شۆڕه‌وی ئیمزاكرد. وه‌ له‌ پێش ئه‌وه‌شدا، سێ كه‌س له‌ ئه‌ندامانی حیزبی تووده‌ی بۆ وه‌زیر له‌ ده‌وڵه‌تی خۆیدا هه‌ڵبژاردبوو. به‌ڵام ته‌سویبی ئه‌و قه‌رارداده‌ی به‌ ڕا و نه‌زه‌ری نوێنه‌رانی مه‌جلسی ئێرانه‌وه‌ به‌سته‌وه‌. بۆ ته‌ئمینیی هه‌ڵبژاردنی مه‌جلیس، داوای له‌ شۆڕه‌وی كرد كه‌ دوای كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی له‌ ئێران، ئیجازه‌ی ناردنی هێزی سوپای ئێران بۆ ئازه‌ربایجان و كوردستان بدرێ. حكوومه‌تی شۆڕه‌ویش، بۆ كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی له‌ ئێران كه‌وتبوه‌ ژێر فشاری ئه‌مریكا  و ئینگلیس و، دوای وه‌رگرتنی قه‌ول و قه‌رار له‌ ئه‌حمه‌د قه‌وام، ده‌ستی به‌ كشانه‌وه‌ی سوپای خۆی له‌ خاكی ئێران كرد. ده‌وڵه‌تی ئێران هێزه‌كانی خۆی نارده‌وه‌ ئازه‌ربایجان و كوردستان. حكوومه‌تی ئازه‌ربایجان شه‌ڕێكی چكۆڵه‌ی له‌ قافلانكوهـ كرد. سه‌رۆكه‌كان هه‌ڵاتن بۆ شۆڕه‌وی و ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ فیداییه‌كانی پێشه‌وه‌ری كوژران. به‌ڵام له‌ كوردستاندا، له‌ نه‌تیجه‌ی سیاسه‌تی پێشه‌وا قازی، ئه‌و پێشهاته‌ ڕووینه‌دا. شۆڕه‌وی ئێرانی چۆل كرد، ئازه‌ربایجان ئاشبه‌تاڵی كرد و سه‌رۆكه‌كانی هه‌ڵاتن بۆ شۆڕه‌وی. به‌مجۆره‌ پشتی جه‌مهووری كوردستان خاڵی بوو. سه‌رۆك عه‌شیره‌ته‌كانیش به‌ بیستنی خه‌به‌ری ته‌سلیمبوونی ئازه‌ربایجان، خۆیان كشانده‌وه‌. پێشه‌وا قازی سه‌رانی حیزب و ده‌وڵه‌ت و خه‌ڵكی شاری كۆكرده‌وه‌ و داوای لێكردن نه‌زه‌ری خۆیان نیسبه‌ت به‌ شه‌ڕكردن یا ته‌سلیمبوون بده‌ن. دوای وتووژێكی زۆر قه‌راردرا، بۆ پێشگرتن له‌ خوێنڕێژی و كوشتوكوشتار، پێشه‌وا قازی له‌ گه‌ڵ سوپای ئێران واردی گفتوگۆ بێ. دوای مولاقاتی پێشه‌وا له‌گه‌ڵ سه‌رتیپ هومایوونی فه‌رمانده‌ی سوپای ئێران، هێزی سوپای ئێران به‌بێ شه‌ڕ و كوشتار واریدی مه‌هابا بوون. پێشه‌وا قازی باوجودی ئه‌وه‌ی بۆی مومكین بوو بڕوا و، مه‌لا موسته‌فاش زۆری حه‌ول دا، به‌ڵام ئاماده‌ی ڕۆیشتن نه‌بوو، فه‌رمووی: من خه‌ڵكی شار و وڵاتی خۆم به‌جێ ناهێڵم و ئاماده‌م بۆ هه‌موو پێشئامه‌د و سه‌رنویشتێك. ئه‌من ناتوانم ژن و منداڵی كورد له‌ ژێر ده‌ستی دوژمندا به‌ جێبهێڵم. به‌و جۆره‌ بۆ وتووێژ له‌گه‌ڵ فه‌رمانده‌ی له‌شكری ئێران ئاماده‌ بوو. خولاسه‌ هۆیه‌كانی شكستی جه‌مهووری كوردستان: 1) پشتبه‌ردانی شۆڕه‌وی، 2) ته‌سلیمبوونه‌وه‌ی ئازه‌ربایجان و هه‌ڵاتنی سه‌رۆكه‌كانیان و، 3) پشتبه‌ردانی عه‌شایر و زۆڵه‌كورده‌كان بوون. وه‌ختێك ڕووسه‌كان پشتی ئازه‌ربایجان و كوردستانیان به‌ردا، بۆ پێشه‌واقازی كه‌ ئه‌ركی گه‌وره‌ی پاراستنی خه‌ڵكی كوردی به‌ ئه‌ستۆوه‌ بوو، زۆر سه‌خت و دژوار بوو. به‌ڵام پێشه‌وا قازی مه‌تانه‌ت و گه‌وره‌یی خۆی زیاتر نیشان دا و ترس دای نه‌گرت، به‌ ده‌ربڕینی پێناخۆشبوونی خۆی له‌و پێشامه‌ده‌، ئاماده‌گی خۆی بۆ فیداكاری له‌ پێناو میلله‌تی كورددا به‌ ئیمانی پته‌و و ڕووی خۆش نیشان دا. فه‌رمووی: دۆسته‌كانمان ناپیاوه‌تییان له‌ گه‌ڵ كردین به‌ڵام ئێمه‌ به‌ ڕێی خۆمان وه‌فادارین و ئه‌و شێعره‌ فارسییه‌ی خوێنده‌وه‌: سر كه‌ نه‌ در راه عزیزان بود بار گرانی است كشیدن به‌ دوش (سه‌ر ئه‌گه‌ر له‌ ڕێگای عه‌زیزاندا نه‌بێ ــ بارێكی گرانه‌ هه‌ڵگرتنی به‌ شان) 11_ چۆنیه‌تی گرتن و موحاكه‌مه‌ی پێشه‌وا و یارانی: پێشه‌وا قازی سه‌ره‌ڕای ئه‌و هه‌موو حه‌ول و ته‌قه‌للایه‌ی بۆ ڕۆیشتن له‌گه‌ڵی درا، ئاماده‌نه‌بوو خه‌ڵك به‌جێبێڵێ و بۆ پاراستنی خه‌ڵكی كورد ئاماده‌ی مولاقات له‌گه‌ڵ سه‌رتیپ هومایوونی بوو. جارێك له‌ دێی حه‌مامیانی نیزیك بۆكان له‌ ماڵی مه‌حموودئاغای ئیلخانیزاده‌ كه‌ به‌ پشتبه‌ردانی جه‌مهووری له‌ گه‌ڵ ده‌وڵه‌ت سازابوو و، جاری دووه‌میش له‌ شاری میاندواو مولاقاتی فه‌رمانده‌ی له‌شكری ئێرانی كرد و قه‌ول و قه‌راری له‌گه‌ڵ دانا كه‌ مه‌هاباد به‌بێ شه‌ڕ ته‌سلیم بێ و ئه‌رته‌شیش به‌ ئارامی بێته‌ نێو شار و هه‌تا له‌شكری ئێران واریدی شار نه‌بێ، عه‌شایر هه‌قیان نییه‌ بێنه‌ نێو شاره‌وه‌. ڕۆژی 26ی سه‌رماوه‌زی ساڵی 1325ی هه‌تاوی، هێزی سوپای ئێران زۆر به‌ ترس و ئیحتیات واریدی مه‌هاباد بوو. دوای چه‌ند ڕۆژێك به‌ مه‌به‌ستی چاكداماڵین و كۆكردنه‌وه‌ی چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نی، پێشه‌واقازی و ئه‌و كاربه‌ده‌ستانه‌ی له‌ شاردا مابوون بۆ ده‌فته‌ری فه‌رمانداریی نیزامی بانگ كران، شه‌وی ئه‌وه‌ڵ پێشه‌وا و هه‌موو به‌شداران له‌ كۆبونه‌وه‌كه‌دا گه‌ڕانه‌وه‌ ماڵی خۆیان. به‌ڵام ڕۆژی دووه‌م كۆبوونه‌وه‌ درێژه‌ی پێدرا و دوای نوێژی شێوان پێشه‌وا و ژماره‌یه‌كی دیكه‌ له‌ كاربه‌ده‌ستانیان ڕاگرت. پێشه‌وا و سه‌یفی قازی له‌ فه‌رمانداریی نیزامی و باقی ده‌زگیركراوه‌كان ته‌حویلی زیندانی شاره‌وانی دران. دادگای زه‌مانی جه‌نگ ته‌شكیل درا و ده‌ستیان كرد به‌ لێپرسین و موحاكه‌مه‌ی ده‌زگیركراوه‌كان. دادگای هه‌وه‌ڵ به‌ سه‌رۆكایه‌تی سه‌رهه‌نگ «پارس ته‌بار» فه‌رمانداریی نیزامی مه‌هاباد و دادستان سه‌ره‌نگ2 «فیوزی» ره‌ئیسی ستادی له‌شكر پێكهات. له‌و ماوه‌یه‌دا سه‌دری قازی برای قازی موحه‌مه‌د كه‌ نوێنه‌ری مه‌جلیس بوو له‌ تاران ده‌زگیر كرا و بۆ موحاكه‌مه‌ هێندراوه‌ مه‌هاباد. دوای موحاكه‌ماتێكی دوورودرێژ دادگای هه‌وه‌ڵ حوكمی ئیعدامی قازییه‌كانی ده‌ركرد. له‌و ماوه‌یه‌دا ده‌نگۆ هه‌بوو كه‌ ئه‌مریكاییه‌كان له‌ زینداندا ده‌گه‌ڵ پێشه‌وا قازی دیداریان كردووه‌ به‌ڵام پێشه‌وا ته‌سلیمی نه‌زاره‌تی ئه‌وان نه‌بووه‌. دوای نیزیك دوو مانگ و نیو مانه‌وه‌ له‌ زیندان كه‌ مانگ و نیوی دوایی له‌ سه‌ربازخانه‌ی مه‌هاباد و له‌ زینداندابوون، دادگای ته‌جدید نه‌زه‌ر(بڕیار نوێكردنه‌وه‌) به‌ هاتنی ژماره‌یه‌ك ئه‌فسه‌ر له‌ ته‌ورێزه‌وه‌ پێكهات. سه‌رۆكی مه‌حكه‌مه‌ی دووه‌م سه‌رهه‌نگ« عه‌تا» و داستانی مه‌حكه‌مه‌ سه‌رهه‌نگ «نیكوزاد» بوون. دادگای دووه‌م دوای 48 سه‌عات موحاكه‌مه‌ و تاوانباركردن، حوكمی دادگای هه‌وه‌ڵیان به‌ سه‌ر پێشه‌وا و هاواڵه‌كانیدا سه‌پاند كه‌ دوای ته‌ئییدی ستادی ئه‌رته‌ش و شای ئێران،  شه‌وی 10ی خاكه‌لێوه‌ی ساڵی 1326ی هه‌تاوی له‌ مه‌یدانی چوارچرای شاری مه‌هاباد شه‌هید كران.

سه‌عیدخان و خزمه‌كانی

12_ چۆنیه‌تی شه‌هیدكرانی پێشه‌وا و  هاواڵه‌كانی: شه‌وی 10 ی خاكه‌لێوه‌، له‌ زیندان به‌ پێشه‌وا و هاواڵه‌كانی ڕاده‌گه‌یێنن كه‌ ده‌ستوور هاتووه‌ بیان به‌ن بۆ تاران، له‌ سه‌عات 12ی شه‌و، له‌ پێشدا پێشه‌وا قازی سواری ماشێنێكی پڕ له‌ سه‌رباز ده‌كه‌ن و ده‌یهێنن بۆ فه‌رمانداریی نیزامی (عیماره‌تی ئێستای شاره‌داری له‌ مه‌یدانی چوارچرا). پێشه‌وا به‌ دیتنی وه‌زعی مه‌یدان و كۆبوونه‌وه‌ی سربازێكی زۆر ده‌زانێ كه‌ درۆیان له‌گه‌ڵ كردووه‌، ده‌یبه‌نه‌ عیماره‌تی شاره‌داری. سه‌رهه‌نگ نیكوزاد دادستانی مه‌حكه‌مه‌ی دووه‌م و فه‌رمانداری نیزامی سه‌رهه‌نگ پارس ته‌بار و ڕوحانییه‌كی مه‌حه‌للی له‌و هۆده‌یه‌دا ده‌بن، له‌وێ حوكمی دادگا بۆ پێشه‌وا قازی ده‌خوێننه‌وه‌ و ده‌ڵێن هه‌ر وه‌سێتێكت هه‌یه‌ بیكه‌. پێشه‌وا به‌و ڕوحی گه‌وره‌ و نه‌ترسی خۆیه‌وه‌ دوای بیستنی حوكمی دادگا وه‌سێتنامه‌ی خۆی ده‌نووسێ. له‌ وه‌سێتنامه‌ی مێژوویی خۆیدا دوای به‌رهه‌ق زانینی داوای خۆی بۆ ئازادی میلله‌ته‌كه‌ی، به‌شێك له‌ دارایی خۆی بۆ دروستكردنی مه‌دره‌سه‌ و بیمارستان له‌ شاری مه‌هاباد ته‌رخان ده‌كا. دوای دوو ڕه‌كاعه‌ت نوێژ ئاماده‌ی چوونی مه‌یدانی ئیعدام ده‌بێ و ده‌فه‌رموێ: چونكوو له‌ ئیسلامدا له‌ داردان باش نییه‌ داواده‌كه‌م گوللله‌بارانم بكه‌ن. به‌ڵام داواكه‌ی لێ قه‌بوڵ ناكه‌ن. وه‌ختێك دێن چاوی ببه‌ستن ده‌فه‌رموێ چاوم مه‌به‌ستن من لای میلله‌تی خۆم شه‌رمه‌زار نیم ده‌مه‌وێ له‌ دواكاتی ژیانیشمدا چاوم له‌ كوردستان بێ. دوای ئه‌وه‌ له‌ سه‌ر كورسی ئیعدام به‌ ده‌نگێكی به‌رز ده‌فه‌رموێ: «ئێوه‌ قازی موحه‌مه‌دێك ده‌كوژن، به‌ڵام له‌ هه‌ر قه‌تره‌ خوێنێكی من قازی موحه‌مه‌دێك به‌ وجود دێ، بژی كوردستان». به‌و جۆره‌ پێشه‌وا به‌ قه‌ولی خۆی وه‌فا ده‌كا و ڕوحی گه‌وره‌ و پاكی خۆی فیدای كورد و كوردستان ده‌كا. دوای ئیعدامی پێشه‌وا قازی، ژه‌نه‌ڕاڵ سه‌یفی قازی كه‌ سواری ماشێنی دووه‌م كراوه‌، ده‌به‌نه‌ ژووری فه‌رمانداری و حوكمی دادگای بۆ ده‌خوێننه‌وه‌ و داوای لێده‌كه‌ن هه‌ر وه‌سێتێكی هه‌یه‌ بیكا. حه‌مه‌حوسێنخان به‌ شه‌هامه‌ته‌وه‌ له‌ پشت میزێك داده‌نیشێ و وه‌سێتنامه‌ی خۆی ده‌نووسێ، وه‌ختێك ده‌یهێننه‌ مه‌یدانی چوارچرا و ته‌رمی پێشه‌وا به‌ داره‌وه‌ ده‌بینی حه‌مله‌ به‌ سه‌ربازه‌كانی ده‌وروبه‌ری ده‌كا و نه‌عره‌ته‌ لێده‌دا و به‌ ده‌نگێكی به‌هێز، ترس و له‌رزه‌ ده‌خاته‌ دڵی دوژمنانه‌وه‌ و دانیشتووانی ده‌وروبه‌ری مه‌یدان له‌ خه‌و هه‌ڵده‌ستێنێ و ده‌گوڕڕێنێ: بژی پێشه‌وای موعزه‌می كوردستان، بژی كوردستان. سه‌ربازه‌كان ده‌وری ده‌گرن و به‌ زۆر ته‌نافی دار ده‌خه‌نه‌ ئه‌ستۆی، ته‌نافه‌كه‌ هێزی هه‌ڵكێشانی سه‌یفی قازی نابێ و ده‌پچڕێ، ناعیلاج ده‌یهێننه‌ به‌ر داری سێیه‌م كه‌ بۆ سه‌دری قازی ئاماده‌كرابوو، له‌وێ له‌ داری ده‌ده‌ن و شه‌هیدی ده‌كه‌ن. ماشینی سێیه‌م كه‌ هه‌ڵگری سه‌دری قازی یه‌ واردی مه‌یدانی چواررا ده‌كه‌ن. سه‌دری قازیش ده‌به‌نه‌ ژووره‌كه‌وه‌ و حوكمی دادگای بۆ ده‌خوێننه‌وه‌. ئه‌ویش دوای وه‌سێتكردن و نووسینی نامه‌یه‌ك بۆ كچی گه‌وره‌ی، له‌ وه‌ختی ڕوونبوونه‌وه‌ی ڕۆژی دووشه‌مۆ 10ی خاكه‌لێوه‌ ئیعدام و شه‌هید ده‌كرێ (ڕوحیان شاد بێ). ته‌واوی شه‌قامه‌كانی ده‌وروبه‌ری چوارچرا و سه‌ربانی ماڵه‌كان له‌ نیوه‌شه‌وه‌وه‌ به‌ سه‌رباز ته‌نرابوو. له‌ به‌ر یاسای قه‌ده‌غه‌كردنی هاتوچۆ كه‌س به‌ ده‌ره‌وه‌نه‌بوو، ته‌نیا ماڵه‌كانی ڕووبه‌ڕووی مه‌یدانی چوارچرا له‌هاتوچۆی سه‌ربازه‌كان و ته‌قه‌ی هه‌ڵخستنی داره‌كان هه‌ستیان به‌كاره‌ساتێك ده‌كرد، به‌ڵام نه‌یانده‌زانی چییه‌. به‌ ڕووناكبوونه‌وه‌ی ڕۆژ  و لابردنی قه‌ده‌غه‌ی هاتوچۆ، خه‌ڵكی شار له‌و كاره‌ساته‌ دڵته‌زێنه‌ ئاگادار بوون. شاری مه‌هاباد بوو به‌ مه‌حشه‌ر، ته‌واوی ژن و منداڵ و زۆربه‌ی پیاوانی شاری مه‌هاباد به‌ هاوار و ڕۆڕۆ ڕوویان كرده‌ چوارچرا. ته‌رمی پیرۆزی شه‌هیده‌كان له‌ سه‌عاتی هه‌شتی به‌یانی هێندرانه‌ خوارێ و، بۆ غوسڵ و شوتن بردیاننه‌ مزگه‌وتی حاجی ئه‌حمه‌د. له‌وێ له‌ ژێر چاوه‌دێری گروهانێك سه‌ربازدا دوای شوشتن و كفنكردن به‌ره‌و گۆڕستانی شار له‌ داوێنی كێوی داشامه‌جید وه‌ڕێخران. هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی تابووته‌كان واردی گۆڕستان بوون ته‌واوی خه‌ڵكی شار(نه‌وه‌د له‌ سه‌دی خه‌ڵك) به‌ دیتنی تابووتی شه‌هیدان له‌ گابۆڕیان دا و، ژن و منداڵ خۆڵی سه‌رقه‌برانیان وه‌سه‌ر خۆیان ده‌كرد. سه‌ربازه‌كان به‌ دیتنی ئه‌و وه‌زعه‌ زۆر ترسان و سه‌رنێزه‌یان له‌ تفه‌نگه‌كانیان دا و فیشه‌كیان برده‌ به‌ر لووله‌ی تفه‌نگ و به‌ زۆریی سه‌رنێزه‌ ڕێگای سه‌ر گۆڕه‌كانیان كرده‌وه‌. دوای به‌ خاكسپاردنی شه‌هیده‌كان خه‌ڵكیان به‌ زۆری سه‌رنێزه‌ له‌ قه‌برستان دوورخسته‌وه‌ و سه‌ربازه‌كان له‌ گۆڕستان مانه‌وه‌. دیتنی ئه‌و ڕۆژه‌ قه‌ت له‌ بیر ئه‌و كه‌سانه‌ی شاهیدی ڕووداو بوون ناچێته‌وه‌. 13_ هه‌یئه‌تی ده‌وڵه‌تی كوردستان چیان به‌سه‌رهات؟: له‌گه‌ڵ گیرانی پێشه‌وا و سه‌در و سه‌یفی قازی، زۆربه‌ی وه‌زیره‌كانی كۆماریش ده‌زگیر و زیندانی كران و بۆ موحاكه‌مه‌ نێردرانه‌ ته‌ورێز. حاجی بابه‌شێخ، حاجی موسته‌فای داودی، ئه‌حمه‌دی ئیلاهی، سه‌ید موحه‌مه‌دی تاهازاده‌(ئه‌یوبییان)، كه‌ریمی ئه‌حمه‌ده‌ین، مه‌حموودی وه‌لیزاده‌ و زۆر كه‌سی دیكه‌ وه‌كوو عه‌زیز خانی كرمانج، حوسێنی فروهه‌ر(زێڕینگه‌ران)، موحه‌مه‌دی یاهوو و چه‌ند نه‌فه‌ر له‌ ئه‌فسه‌ره‌كان وه‌كوو حامیدی مازووچی، موحه‌مودی نازمی، ڕه‌سووڵی نه‌غه‌ده‌یی و موحه‌مه‌دی ڕه‌وشه‌نفكر و، هه‌روه‌ها ژماره‌یه‌كی دیكه‌ش له‌ كاربه‌ده‌ستانی كۆمار له‌ ته‌ورێز موحاكه‌مه‌ و مه‌حكووم به‌ ئیعدام و حه‌بس كران. حه‌فته‌یه‌ك دوای ئیعدامی پێشه‌وا و سه‌در و سه‌یفی قازی، چوار ئه‌فسه‌ری كورد: حه‌مید مازووچی، موحه‌مه‌د ڕه‌وشه‌نفكر، ڕه‌سووڵی نه‌غه‌ده‌یی و موحه‌مه‌دی نازمی له‌ ته‌ورێزه‌وه‌ هێرانه‌وه‌ و له‌ مه‌یدانی چوارچرا ئیعدامیان كردن. ئه‌وانی دیكه‌ش له‌ دوو ساڵه‌وه‌ تا حه‌بسی ئه‌به‌د حوكم دران و له‌ ته‌ورێزه‌وه‌ بردیاننه‌ ورمێ بۆ موحاكه‌مه‌ی دووه‌م. حاجی بابه‌ شێخ به‌ موناسه‌به‌تی ئاشنایه‌تی زووی له‌گه‌ڵ سپه‌هبود شابه‌ختی فه‌رمانده‌ی له‌شكری ئازه‌ربایجان، زووتر ئازاد كرا. له‌ 25ی ڕێبه‌ندانی ساڵی 1325ی هه‌تاویدا، ژماره‌یه‌ك له‌ پیاوه‌گه‌وره‌كانی عێلی به‌گزاده‌ی فه‌یزوڵڵابه‌گی له‌ بۆكان  و سه‌قز موحاكه‌مه‌ و  ئیعدام كران كه‌ بریتی بوون له‌م شه‌هیدانه‌: 1-عه‌لی به‌گی شێرزاد(یه‌كشه‌وه‌) فه‌رمانده‌ی هێزی پێشمه‌رگه‌ له‌ بۆكان، 2-موحه‌مه‌دخانی فارووقی، 3-عه‌بدوڵڵاخانی مه‌تین، 4-حه‌مه‌خانی دانیشوه‌ر(ئه‌و سێیانه‌ برابوون)، 5-موحه‌مه‌دخانی فه‌یزوڵڵابه‌گی، 6-حه‌سه‌نخانی فه‌یزوڵڵابه‌گی، 7-عه‌لی خانی فاتیح، 8-ئه‌حمه‌دخانی شه‌جیعی كه‌ ئه‌م هه‌شت شه‌هیده‌ له‌گه‌ڵ عه‌لی به‌گی شێرزاد له‌ عێلی فه‌یزوڵڵابه‌گی، هه‌موو برا و ئامۆزا و له‌گه‌ڵ پێشه‌وا قازیش خزم بوون(دایكی پێشه‌وا قازی كچی ئاغاشێربه‌گی فه‌یزوڵڵابه‌گی بوو)، 9- عه‌لی ئاغا جه‌وانمه‌ردی، 10- ڕه‌سووڵ ئاغا جه‌وانمه‌ردی(له‌ عێلی گه‌وركی سه‌قز)، 11-شێخ سه‌ددیق ئه‌سعه‌دی و، 12-شێخ ئه‌مین ئه‌سعه‌دی(له‌ شێخانی ده‌وروبه‌ری سه‌قز). وه‌ك گوتمان عه‌لی به‌گی یه‌كشه‌وه‌ له‌ بۆكان و یازده‌ كه‌سه‌كه‌ی دوایی له‌ سه‌قز ئیعدام كران. نیزیكه‌ی سێسه‌د كه‌س له‌ مه‌هاباد و سه‌قز و بۆكان ده‌زگیر و زیندانی كران كه‌ ماوه‌ی زندانیان له‌ شاره‌كانی مه‌هاباد و ته‌ورێز و ورمێ گوزه‌راند. خه‌ڵكێكی زۆر بۆ ئه‌سله‌حه‌ ده‌زگیر كران و، دوای لێدان و ئه‌شكه‌نجه‌ و لێ ئه‌ستانده‌وه‌ی چه‌كه‌كان یان پێ كڕینیان ئازاد كران. گۆیا بیست هه‌زار تفه‌نگ و ده‌مانچه‌ له‌ خه‌ڵكی ئه‌ستێندرانه‌وه‌، به‌ڵام به‌و هه‌موو زه‌برو زه‌نگه‌شه‌وه‌، ده‌وڵه‌تی ئێران كه‌ له‌ پشتیوانی عه‌شاریش به‌رخوردار بوو نه‌یوێرا ده‌ست به‌ قه‌تڵی عامی خه‌ڵكی كورد بكا،  چونكوو ئاماده‌گی نیزامی و هه‌روه‌ها ڕه‌گ و ڕیشه‌ی واقیعیی جووڵانه‌وه‌ی كوردستان له‌ دڵی نه‌ته‌وه‌ی كورددا هه‌بوو. دوای شه‌هیدكردنی پێشه‌وا و هاواڵه‌كانی و شه‌هیده‌كانی بۆكان و سه‌قز و مه‌هاباد و، گرتن و مه‌حكوومكردنی سێسه‌د كه‌سی دیكه‌، دوای ئه‌وه‌ ده‌وڵه‌تی ئێران فه‌رمانی عه‌فوی ده‌ركرد.

• • •

به‌شی یه‌كه‌م