..ئیلهام حاڵه‌تێکی تایبه‌ته ‌له ‌ورووژان


گفتوگۆ‌یه‌کی ئه‌ده‌بی له‌گه‌ڵ ژنه‌شاعیری کورد
«که‌ژاڵ ئیسماعیل»
kazal_8@hotmail.com

ئاماده‌كردن: ك. ئه‌رده‌ڵان
kaklan.ardelan@hotmail.com

• پێشه‌کی سوپاست ئه‌که‌م بۆ ئه‌م گفتوگۆیه‌. پرسیاری یه‌که‌مم ئه‌مه ‌ئه‌بێت ئایا که‌ژاڵ خانم پێی خۆشه ‌خۆی وه‌ک چی به ‌خوێنه‌ران بناسێنت؟
ــ به‌رله‌وه‌ی خاوه‌نی هه‌ر پیشه‌یه‌ك یا نازناوێك بم وه‌ك ژنێك خۆم ده‌ناسێنم، ناوم «كه‌ژاڵ ئیسماعیل عه‌بدوڵڵا»یه‌، له ‌باشووری كوردستان له ‌شاری سلێمانی هاتوومه دونیا، پله‌كانی خوێندنم له‌و شاره ته‌واو كردووه و چه‌ند ساڵێك وه‌ك مامۆستا له ‌قوتابخانه‌كانی ده‌ره‌وه‌و ناوه‌وه‌ی شاری سلێمانی كارم كردووه، ئێستاش له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌م چه‌ند ساڵێكه له ‌وڵاتی هۆڵه‌ندا نیشته‌جێم.

• كه‌ژاڵ خانم ببووره ‌من مه‌به‌ستم ئه‌مه‌بوو، تۆ خۆت زیاتر وه‌ک شاعیر ئه‌ناسێنیت یان نووسه‌ر و چالاكی بواری ژنان؟
ــ  بێگومان من هێشتا خۆم  له‌م پله‌یه‌دا نابینم كه ‌له‌زمان خۆمه‌وه خۆم وه‌ک شاعیر بناسێنم، ئه‌وه خه‌ڵك و خوێنه‌رن كه ‌ده‌بێ ئه‌م نازناوه ‌به‌من ببه‌خشن. به‌ڵام مادام پرسیاره‌كه‌ت ئاراسته‌كردووم به‌ڵێ، زۆر ده‌مێكه شیعر ده‌نووسم و له‌م باره‌یه‌وه‌خۆم به ‌هۆگری شیعر ده‌زانم،  هه‌رچه‌ن زۆر دره‌نگ ده‌ستم به‌بڵاوكردنه‌وه‌یان كردووه‌.  هه‌روه‌ها له‌بواری مه‌سه‌له ‌كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و به‌تایبه‌ت كێشه‌ی ژنان خه‌ریكی نووسینم كه‌ جگه ‌له ‌شێعر گه‌لێك بابه‌‌ت و نووسراوه‌م له‌ماڵپه‌ڕه ‌كوردییه‌كانی ده‌ره‌وه و، گۆڤار و ڕۆژنامه‌كانی ناوه‌وه‌ی كوردستان به ‌به‌رده‌وامی بڵاوده‌بنه‌وه.

• هۆی ئه‌مه چی بووه‌، دره‌نگ ده‌ستت به ‌بڵاوكردنه‌وه‌ی به‌رهه‌مه‌كانت كردووه؟
ــ زۆرجار ڕووبه‌ڕووی ئه‌م پرسیاره بوومه‌ته‌وه ئه‌ویش هۆكاری ده‌گه‌رێنمه‌وه بۆ نه‌بوونی ده‌رفه‌ت یا چه‌ند هۆكارێك تایبه‌ت به ‌ژیانی شه‌خسی خۆم.  دیاره‌له‌م چه‌ن ساڵه‌ی دواییدا كه ‌له‌ده‌ره‌وه ده‌ژیم، باش بوو ئه‌م ده‌رفه‌ته‌م بۆ هه‌ڵكه‌وت كه ‌ئه‌وه ماوه‌ی نزیكه‌ی دوو ساڵێك ده‌بێت ‌شیعر و نووسراوه‌كانم بڵاوده‌كه‌‌مه‌وه.

• وه‌ک ئه‌زانی من له‌ کورته ‌نووسینێکمدا جه‌نابتم له ‌بواری شیعره‌وه ‌وه‌ک ده‌نگێکی تازه‌ی ژنان ناساندبوو، خۆت له‌م باره‌یه‌وه‌چی ئه‌ڵێی؟ ئه‌و ده‌نگی تازه‌یه ‌ئه‌بێ چ تایبه‌تمه‌ندییه‌کی ببێت؟
ــ من لێره دا زۆر سوپاسی به‌ڕێزتان ده‌كه‌م له ‌به‌رابه‌ر ئه‌و وتاره‌ی نوسیبووتان، هه‌ر وه‌ك خۆت ئاماژه‌ت پێدابوو له وتاره‌كه‌تدا كه ئایا ئه‌م شیعرانه ‌ده‌بێت هه‌ستی كه‌سێك بێت كه تازه هاتبێته دونیای شیعره‌وه؟  ئه‌وه خۆی بۆ خۆی وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌یه كه ‌به‌ڕێزت كردووته واته هه‌م پرسیاره ‌و هه‌م وه‌ڵامیشه‌!  ڕاسته من تازه شیعر بڵاو ده‌كه‌مه‌وه، به‌ڵام ئه‌وه په‌نگی ئه‌و كانییه وشه‌ن كه ‌له ‌ناو سینه‌مدا ساڵانێكی زۆر مابۆوه‌ و ئێستا وه‌ك ڕووبارێك  پڕ له ‌سۆز و خۆشه‌ویستی و جوانی و وه‌فا به‌ره‌و ده‌ریای ئه‌ده‌بم ده‌با.
له‌راستیداخولیای من بۆ دونیای شیعروئه‌ده‌ب ده‌‌گه‌ڕێته‌وه بۆ سه‌رده‌مێك كه ‌منداڵ بووم.  هه‌میشه ‌شیعری شاعیره ناودارو گه‌وره‌كانم ده‌خوێنده‌وه ‌و زۆر بایه‌خم ئه‌دا به ‌بابه‌ته كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان. هه‌ر له ‌ته‌مه‌نی چوارده ساڵیمه‌وه هه‌ستم ئه‌كرد كه ‌ئه‌توانم شیعرو په‌خشان بنووسم و ژماره‌یه‌كی زۆر شیعری ئه‌و كاته‌م هه‌ر ماوه كه به ‌زمانی كچێكی مێردمناڵ نووسراوه‌و زۆرم خۆشده‌وێن. به‌ڵام ئێستاخۆشبه‌ختانه‌توانیومه له ‌ماوه‌یه‌كی كه‌مدا له‌ڕێگه‌ی شیعرو بابه‌تی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه خۆم به‌خه‌ڵكی بناسێنم و قه‌ڵه‌مه‌كه‌م بگه‌یه‌نمه ناوه‌وه و ده‌ره‌وه‌ی كوردستان و سه‌رنجی ئاشقانی شیعر بۆ لای شیعره‌كانم ڕابكێشم.
بێگومان هه‌ر شاعیرێك شێوازێكی تایبه‌ت و ستایلێكی جیاوازی هه‌یه. منیش وه‌ك ژنێك هه‌وڵم داوه ‌یابابڵێم وه‌ك ده‌نگێكی ژنانه زۆر به‌ڕاشكاوه‌ی ئه‌وی هه‌ستی پێده‌كه‌م و له ‌منداڵییه‌‌وه له‌ناخمدا په‌نگی خواردووه‌ته‌وه‌ ده‌ری ببڕم. وه ‌زیاتر خۆشحاڵم به‌وه‌ی له ‌هه‌ر كوێیه‌ك ئاشقانی شیعر هه‌بن چ له ‌ناوه‌وه‌ی كوردستان یا له ‌وڵاتانی ده‌ره‌وه‌، شیعره‌كانم سه‌رنجی ڕاكێشاون و، خوێنه‌ری باشیان هه‌یه. دیاره ‌ئه‌وه‌ش زیاتر هانده‌رێكه بۆ من وه‌ك ژنێك، كه‌ ده‌نگی ژنانه‌م بگه‌یه‌نمه هه‌موو لایه‌ك و له‌مه‌ڕ بابه‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی، نیشتمانی، ژنانه و ئه‌وینداری بنووسم.

• که‌ژاڵ خانم به‌نه‌زه‌ری جه‌نابت، پێت وایه ‌شیعر ئه‌م ئه‌رکه‌ی لێ چاوه‌ڕوان ئه‌کرێت که ‌بتوانێ گۆڕانکارییه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی و کولتووری پێکبێنێت و به‌ره‌و باشکردنی په‌یوه‌ندییه‌کانی مرۆڤایه‌تی له‌نێوان ژن و پیاوا نه‌خشێکی به‌رچاوی هه‌بێت؟
ــ ئه‌وی لای هه‌مووان ئاشكرایه شیعر مێژوویه‌كی گه‌وره‌و درێژی هه‌یه و وه‌ك چمكێكی گرنگ له ‌ئه‌ده‌ب بایه‌خی پێدراوه. ئێمه خاوه‌نی زه‌خیره‌یه‌كی پڕ به‌هاو شاعیرانێكی زۆر به‌رزو ناودارین كه ‌بوونه‌ته قوتابخانه‌ی شیعری كوردی. به‌ڵام ئه‌وی جێی سه‌رنجه له ‌ئه‌مڕۆی دونیای شیعری كوردیدا شیعر خه‌ریكه به‌هاو پیرۆزی خۆی له‌ده‌ست ئه‌دات. نازانم هۆكاری ئه‌وه‌یه كه‌ تازه‌گه‌ری و داهێنان نییه یا خوێنه‌ر نییه؟
ئه‌مڕۆ ژماره‌یه‌كی باش له ‌شاعیرانمان، قه‌ڵه‌میان جێگه‌ی سه‌رنج و خۆشحاڵی یه‌.  به‌ڵام هه‌وڵێكی كه‌م ده‌بینرێت، ئایا وه‌ك به‌رێزت ده‌فه‌رموویت به‌شی گۆڕینی ئه‌و هه‌موو قه‌هر و زوڵم و گه‌نده‌ڵییه ده‌كات له‌ناو كۆمه‌ڵگای ئێمه‌دا  بێگومان ئه‌گه‌ر شاعیران له ‌هه‌وڵی چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانی ناو كۆمه‌ڵدا كاربكه‌ن له ‌ڕێگه‌ی نووسینه‌وه و، داوای سه‌ربه‌ستی و ئازادی و به‌رز ڕاگرتنی ژن بكه‌ن و هه‌موو دابونه‌ریتێكی كۆنی كۆمه‌ڵایه‌تی چه‌وت و دژ به‌ژن مه‌حكووم بكه‌ن، ده‌بێت گۆڕانێك له‌ كۆمه‌ڵدا دروست بێت كه‌ ئه‌ویش پابه‌نده له‌سه‌ر ئاستی رۆشنبیریی و وشیاری خوێنه‌ر، به‌ڵام ئایا كۆمه‌ڵگای كورده‌واری گه‌یشتۆته ئه‌و ئاسته ‌له‌ڕێگه‌ی شیعره‌وه بتوانێت گۆڕانكاری له ‌په‌یوه‌ندییه مرۆڤیه‌كانی نێوان ژن و پیاو دروست بكات و له‌رێگه‌ی شیعره‌وه زوڵم و تاوان به‌رامبه‌ر ژن ئه‌نجام نه‌دات؟ ئه‌وه‌خۆی له‌ خۆیدا، چه‌ند پرسیارێك به‌دوای خۆی كێش ده‌كات و وه‌ڵامیان وا لای خوێنه‌رانی شیعره‌.

• بیروبۆچوونت له‌سه‌ر تیکنیکی نووسینی شیعر به‌گشتی و، شکڵ و ناوه‌رۆک به‌تایبه‌تی چییه‌؟
ــ شیعر چه‌ند بنه‌مایه‌كی تایبه‌تی هه‌یه كه ‌پێویستی ڕه‌چاو كردنن له‌كاتی نووسیندا به‌پێی جۆر و بابه‌تی شیعره‌كه. به‌گشتی شیعر پێویسته له ‌مانا و فۆرمدا ته‌واو بێت. به ‌واتاته‌كی تر ناوه‌رۆك و شكڵ یان كاكڵ و توێكڵ پێكه‌وه گونجاو بن بۆ گه‌یاندنی مه‌به‌ستی شاعیر. هه‌روه‌ها به ‌زمانێكی ساده‌و شیرین بنووسرێت هه‌تا خوێنه‌ر چێژی لێوه‌ربگرێت.  هه‌ر شاعیرێك بۆخۆی سه‌ربه‌سته له ‌هه‌ڵبژاردن و داڕشتنی ئه‌و بابه‌ته‌ی كه ‌ده‌بێته كه‌ره‌سه‌ی نووسینی شیعره‌كه و ده‌توانێت ‌زمانێكی میوزیكی فه‌نتازی تێدا به‌كاربهێنێت كه‌ خوێنه‌ر به‌رێته ئه‌و دونیایه‌ی كه ‌شاعیر له ‌زه‌ینیدا به‌رجه‌سته‌ی كردووه.

• ببووره،  تۆ خۆت زیاتر به ‌كام شێواز شیعر ئه‌نووسیت؟
ــ  ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستت له ‌شێواز ئه‌م ستایله‌یه ‌که  ‌به‌شێوه‌ی باو، دوو جۆری کلاسیک (خاوه‌نی کێش و قافیه‌) و نوێ واته ‌حوڕ یا ئازاد ده‌گرێته‌وه‌، ئه‌وا من به‌م  شێوازه ‌نوێیه‌ ده‌نووسم که ‌زۆربه‌ی هه‌ره ‌زۆری شاعیرانی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ پێی ده‌نووسن. دیاره ‌ئه‌و شێواز و ستایله‌ی که ‌شاعیرانی کلاسیکی کورد  وه‌ک نالی و خانی و مه‌لای جزیری و مه‌حوی و حاجی قادر و هیتر  پێیان نووسیوه‌، ئه‌گه‌ر شاعیرانی ئه‌مرۆش بتوانن ته‌واوی ئه‌و مه‌سه‌له ‌و گیروگرفته‌ کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی که ‌له‌سه‌ر ژیانی خه‌ڵکی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ کارتێکه‌ریان هه‌یه ‌بیخه‌نه ‌ناو چوارچێوه‌ی شیعره‌وه‌، ته‌بعه‌ن کارێکی جوان و سه‌رکه‌وتوو ده‌بێ. به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه ‌که ‌شیعریش وه‌ک هه‌ر بوونه‌وه‌رێکی زیندوو ده‌بێ خۆی له‌گه‌ڵ هه‌لومه‌رجی ژیان و گۆڕانکارییه‌کانی کۆمه‌ڵگه ‌بگونجێنێ، پێویسته خۆی نوێ بکاته‌وه‌. هه‌روه‌ها شێواز و ستایلی نوێی بۆ بدۆزرێته‌وه‌ که ‌ڕه‌نگده‌ره‌وه‌ی ویست و داخوازییه‌کانی کۆمه‌ڵایه‌تی و ڕۆحی مرۆڤی سه‌رده‌م بێت.

• هه‌ر له ‌درێژه‌ی ‌ئه‌م باسه‌دا، ئایا ئه‌کرێت لایه‌نی به‌هێز و لاوازی شیعری ژنان له ‌ڕۆژگاری ئه‌مرۆدا بخه‌یته‌‌ڕوو؟
ــ راسته شیعری ژنان تایبه‌تمه‌ندی خۆی هه‌یه ‌و زمانی ژن جیاواز له ‌زمانی پیاو ئه‌دوێت. ئه‌مڕۆ خۆشبه‌ختانه ژماره‌یه‌ك شاعیری ژن له ‌باخی شیعردا گوڵ ده‌گرن. ئه‌مه‌ش خه‌ونێكه به‌ به‌رده‌وامی و ئازایه‌تی ئه‌و ژنانه دێته‌دی و، خوازیارم بتوانن له‌ڕێگه‌ی شیعره‌وه ئه‌و ئازار و غه‌مانه ‌به‌رجه‌سته بكه‌ن كه‌له‌كۆمه‌ڵگای ئێمه‌دا ژن ڕووبه‌روویان ده‌بێته‌وه. هه‌روه‌ها بتوانن وه‌ك كه‌سانێكی ئازادیخواز  بوێرانه شیعر بكه‌نه ئه‌و ده‌روازه‌یه‌ی كه له‌رێگه‌یه‌وه ژن خود و كه‌سایه‌تی خۆی بدۆزێته‌وه. به‌ڵام به‌داخه‌وه بۆ كۆمه‌ڵگایه‌كی وه‌ك كۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه ڕۆشنیبر و خاوه‌ن مێژوو ژماره‌ی ئه‌و ژنانه‌ی له‌ بواری شیعردا ده‌نووسن كه‌من. من بۆخۆم ده‌ستخۆشی له ‌هه‌موو خانمێكی خاوه‌ن به‌هره ‌و قه‌ڵه‌م ده‌كه‌م و خوازیارم هه‌ر ژنێك تواناو به‌هره‌ی ئه‌ده‌بی و هونه‌ری له‌خۆیدا به‌دی ده‌كات بوێرانه قه‌ڵه‌م بكاته چه‌كی داكۆكیكردن له‌مافی خۆی و ژنانی هاوڕه‌گه‌زی و، وه‌ك كانییه‌ك ژیان ببه‌خشێته بێستانی شیعرو ئه‌ده‌ب.

• که‌ژاڵ خانم خۆت وه‌ک ژنێکی شاعیر، ئه‌و وه‌سف و پیاهه‌ڵدانه‌ی که ‌پیاوان به‌نیسبه‌ت ژنان له ‌شیعرا ئه‌یکه‌ن، تا چ ڕاده‌یه‌ک له ‌ناخی دڵه‌وه‌یه‌.. ئایا ئه‌مه‌ خۆی جۆرێک بازاڕگه‌رمی و فریودانی ژنان نییه‌؟ تکایه ‌نه‌زه‌ری خۆتمان به‌ڕاشکاوی پێ بێژه‌.
ــ پێشتر ئاماژه‌م به‌و خاڵه‌دا كه ‌هه‌ر شاعیرێك تایبه‌تمه‌ندی و ستایلێكی تایبه‌ت به خۆی هه‌یه. لێره‌دا مه‌به‌ستم له ‌شاعیره پیاوه‌كانه به‌گشتی، هه‌ندێك له ‌شاعیران به ‌شێوه‌یه‌كی جوان باسی ژن ده‌كه‌ن و داكۆكی له ماف و ئازادی و كه‌سایه‌تی ژن ده‌كه‌ن و به‌رز ئه‌ینرخێنن. به‌ڵام هه‌ندێكی دیكه له ‌شاعیره‌كان به‌پێی ئاره‌زوو و حه‌زی خۆیان ده‌ڕواننه ژن و به‌شه‌كانی جه‌سته‌ی ژن ده‌كه‌نه سه‌ردێڕی شیعره‌كانیان و به‌جۆرێك جله‌كانی به‌ری هه‌ڵده‌خه‌ن به‌ته‌نافی خه‌یاڵ و ئیلهامی شه‌ویاندا هه‌موو ژیانیان ئه‌بێته ماچێك یا لێئاڵاندنێك له‌گه‌ڵ ژندا.
من ئه‌مه هه‌رگیز به‌ خۆشه‌ویستی نازانم هه‌روه‌ك به‌ڕێزت به ‌بازاڕ گه‌رمی ناوت بردووه. حه‌تمه‌ن بۆخۆی ئه‌مه ڕاستی یه و نكۆڵی لێناكرێت. لێره‌دا من ڕێزم بۆ هه‌موو شاعیران هه‌یه ‌و ناوی كه‌س ناهێنم، به‌ڵام نموونه‌ی ئه‌و جۆره شیعرانه زۆرن. لێره‌دا ته‌نها سه‌رنج بۆ خاڵێك ڕاده‌كێشم ئه‌گه‌ر ژن هێنده جوان و به‌تام و پیرۆزه لای ئه‌وان، باشتر وایه كه‌مێك له‌و  زوڵم و زۆریی و قه‌یرانه‌ی كۆمه‌ڵ له‌سه‌ری داناوه كه‌م بكه‌نه‌وه‌و، وه‌ك باوك و برا و كوڕ و هاوسه‌ر و خۆشه‌ویستی ژن داكۆكی له ‌مافه‌كانی بكه‌ن. پێم وابێت ئه‌مه ترۆپكی خۆشه‌ویستی پیاوه بۆ ژن نه‌ك پیاهه‌ڵدان. گومان له‌وه‌شدا نییه كه ‌ژن هه‌میشه هه‌وێنی ئه‌شق و جوانی و ڕازونیاز و گله‌یی و خۆشبه‌ختی شیعری پیاو ‌و نیوه‌جوان و میهره‌بانه‌كه‌ی كۆمه‌ڵه.

• وه‌ک ئه‌زانی، هه‌ر کام له ‌شاعیران به‌جۆرێک قسه‌ له ‌ڕووداوی خۆش و ناخۆش ئه‌که‌ن که ‌فڵان و فیسار مه‌سه‌له ‌و دیارده ‌هه‌ستیان ئه‌جووڵێنێت و ئه‌بێته‌ هه‌وێن و ئیلهامی شیعریان. ئایا ئه‌م مه‌سه‌له‌یه به‌نیسبه‌ت که‌ژاڵ خانم چییه ‌و چۆنه‌؟
ــ شیعر لای من ئیلهامه، گه‌ر ئیلهام نه‌بێت شیعر له ‌دایك نابێت. هه‌موو شیعرێك له ‌ئه‌نجامی رووداو و به‌سه‌رهات و كار‌ساتی خۆش یا ناخۆش دروست ده‌بن، هه‌ر كه‌س توانای شیعر نووسینی هه‌بێت جیاواز له‌كه‌سێكی ئاسایی باس له‌و هه‌ست و سۆزو خۆشی و ئازارانه ده‌كات كه ‌ناخی ده‌بزوێنن. شیعر ده‌بێته زمان حاڵی شاعیر و گوزارشت له ‌هه‌ست و خوازه‌كانی ده‌كات و خه‌یاڵی تێكه‌ڵ به‌واقیع، شیعرێكی جوان و به‌رز دێننه دونیا.
من بۆخۆم شیعره‌كانم ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ژیانی خۆم و واقیعی ئێستای ژیانی كۆمه‌ڵگه ‌و ده‌وروبه‌ره‌كه‌من. كه‌سێك شیعره‌كانم بخوێنێته‌وه له‌و زمانه ‌ساده ‌و ساكاره‌ی پێی نووسراون ده‌توانێت بچێته ناخی منه‌وه ‌و له‌مانایان تێبگات و،  هه‌ست به‌م ‌ئازارانه ‌بكات كه‌من ده‌یانبینم له‌ناو كۆمه‌ڵدا.
منیش وه‌ك ژنێك ژیان به ‌هه‌موو لایه‌نه‌كانییه‌‌وه‌، سروشت و نیشتمان كه ‌هه‌میشه له‌خوێنمدان، ئازاره‌كانی كۆمه‌ڵ و حرمانی مناڵی و ساته خۆشه‌كانی ته‌مه‌ن بوونه‌ته هه‌وێنی شیعره‌كانم.

• به ‌ڕای جه‌نابت ئه‌م ئیلهامه ‌چۆن به‌ شاعیر ده‌ست ئه‌دات؟
ــ وابزانم ئه‌و سۆز و زه‌وق و جه‌زبه‌ی که‌به‌هۆی بینین و بیستن و هه‌ستپێکردنی شتێک له‌ناخی مرۆڤی نائاساییدا سه‌رهه‌ڵده‌دا،  ده‌بێته‌سه‌ره‌تای ئه‌و  ئیلهامه‌ی که‌مه‌به‌ستمانه‌. ده‌رباره‌ی ئیلهام گه‌لێک بیروبۆچوونی جۆاوجۆرهه‌یه‌که‌به‌شێوه‌ی گشتی ده‌توانین له‌دوو هێلی سه‌ره‌کیدا ئاماژه‌ی پێ بکه‌ین.
بیروبۆچونێک پێی وایه‌که‌ئیلهام دیارده‌یه‌کی ئه‌وپه‌ڕ سروشتی یه‌،  که‌به‌هۆی هێزێکی غه‌یبی له‌مرۆڤدا به‌دی دێت و زه‌ین و فکری بۆ ماوه‌یه‌ک داده‌گرێ و تووشی حاڵه‌تێی ده‌گمه‌نی ده‌کات. له‌کورده‌واری خۆشماندا بیروبۆچوونێکی وا له‌ئارادایه‌، بۆ نموونه‌كه‌ ده‌ڵێن: فڵان شاعیر جندۆکه‌چۆته‌جه‌سته‌یه‌وه‌، یا شه‌یتان چۆته‌قاڵبییه‌وه‌.
بیروبۆچوونێکی تر ئه‌وه‌یه ‌که ‌ئیلهام هیچ پێوه‌ندییه‌کی به‌هێزی غه‌یبی و ده‌ره‌وه‌ی مرۆڤه‌وه ‌نییه ‌و دیارده‌یه‌کی ته‌واو زه‌ینی و فکری یه‌.
که ‌واته‌، به‌بۆچوونی خۆم، ئیلهام حاڵه‌تێکی تایبه‌ته ‌له ‌ورووژان.. ورووژانێک که ‌به ‌هۆی کارتێکه‌ری شته ‌هه‌ستپێکراوه‌کان و کاردانه‌وه‌ی ئه‌ندامه‌کانی هه‌ستونه‌ست له‌مرۆڤدا به‌دیدێت. دیاره‌مرۆڤه‌کان له ‌هه‌ر کات و ساتێکدا تووشی ئه‌و حاڵه‌ت و ورووژانه ‌نابن. وا هه‌یه ‌که‌سێک یا شاعیرێک به ‌هۆی دیمه‌نێکی جوان و سه‌رسوورهێنه‌ر، ڕووداوێکی خۆش و هه‌ستبزوێن تووشی ئه‌و حاڵه‌ته‌بێت و، واش هه‌یه ‌پێچه‌وانه‌که‌ی دروست بێت، واته ‌به ‌بینین و بیستنی ڕووداوی تاڵ و هه‌واڵی ناخۆش و دڵته‌زێن شتی له‌م چه‌شنه‌، ناخی ببزوێت و بورووژێت. به‌کورتی، ئیلهام هه‌ر ئه‌و هێزه ‌ورووژێنه‌ره‌یه‌، که ‌به ‌هۆی سه‌رنجدان و تاقیکردنه‌وه‌و هه‌ستپێکردن، ناخی شاعیر ئه‌جووڵێنێت و ئه‌ویش دواجار به‌قسه‌ی نائاسایی و به‌زمانی شیعر هه‌ست و ئیحساسی خۆی ده‌رده‌بڕێ و ئه‌و حاڵه‌ته ‌ده‌گمه‌نه ‌به‌یان ده‌کات.

• هه‌روه‌ک خۆشت ئاگاداری له‌م چه‌ن ساڵه‌ی دواییدا توندوتیژی له‌دژی ژنان زیاد بووه‌، ئایا هۆی ئه‌مه ‌له‌ چیدا ئه‌بینی؟
ــ ئه‌‌وی جێگه‌ی داخ و نیگه‌رانییه له‌م ساڵانه‌ی دواییدا توندوتیژی به‌رامبه‌ر ژنان ڕۆژله ‌دوای ڕۆژ له ‌زیادبووندایه و به‌جۆرێك په‌ره‌ی سه‌ندووه ڕۆژ نییه ژنان ڕووبه‌ڕووی سزای گه‌وره‌و زوڵم و زۆری كۆمه‌ڵ نه‌بنه‌وه‌ به‌ده‌ستی نزیكترین كه‌سانی خۆیان، هه‌ر له ‌(كوشتن، هه‌تك كردن، لووت بڕین، سووتاندن...). بێگومان چه‌ند فاكته‌رێك له‌ پشت ئه‌و دیارده ترسناكه‌وه‌ن وه‌ك: (نه‌بوونی وشیاری و ڕۆشنبیری، پابه‌ندبوون به‌دابونه‌ریتی كۆنی كۆمه‌ڵایه‌تی، بێویژدانی كۆمه‌ڵ به‌گشتی و نه‌بوونی قانوون به‌رامبه‌ر ئه‌و هه‌موو زوڵم و بێدادییه‌‌ی به‌رامبه‌ر ژن ئه‌نجام ئه‌درێن و، له ‌هه‌موویان گرنگتر سیسته‌می «پیاوسالاریی» یه‌ كه هه‌ر له ‌كۆنه‌وه وه‌ك ئایدۆلۆژیایه‌كی سه‌پێنراو له‌كۆمه‌ڵگادا حوكم ده‌كات. ئه‌توانم بڵێم ئێمه به‌ درێژایی مێژوو وه‌ك كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی پاتریكاڵ ناسراوین و هه‌میشه ژن به ‌پله‌ی دوو هاتووه له ‌دوای پیاو، واته ‌وه‌ك ره‌گه‌زی لاواز ته‌ماشای ژن كراوه‌و، سایكۆلۆژیای ئێمه وا دروست بووه ملكه‌چی یاسا توند و دڕنده‌كانی كۆمه‌ڵ بین. ئه‌مه‌ش وای له ‌پیاو كردووه كه ژن به‌چاوی كه‌متر و نزمتر له‌خۆی ته‌ماشا بكات و، ده‌بێت پابه‌ندی خوازو ئاره‌زوو و داواكانی پیاو بێت و ئه‌و سنووره نه‌به‌زێنێت كه ‌كۆمه‌ڵ له‌سه‌ری داناوه‌.  به‌مجۆره ‌ژن هه‌موو ماف و ئاره‌زوو و خوازه‌كانی زه‌وت كراوه‌و هه‌تا سه‌ر ئێسقان ژن ده‌بوغزێنرێت. ئه‌گه‌ر ژن، سنووری ئه‌و قه‌یرانه ببه‌زێنێت به‌خراپترین شێوه ‌دوچاری توندو تیژی و سزای كۆمه‌ڵ ده‌بێته‌وه‌.

• پێت وایه ‌له ‌کۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌مڕۆی کورده‌واریا، چاره‌سه‌ریی کێشه‌ی ژنان ئه‌بێت به‌چ کاناڵ و ڕه‌هه‌ندێکا تێپه‌ڕبێت که ‌زووتر به‌نه‌تیجه‌بگات واته ‌ژنان ئه‌بێ له‌کام شێوه ‌سوود وه‌ربگرن بۆ ئه‌وه‌ی پێش به‌م توندوتیژییه ‌بگرن؟
ــ پێم وابێت له ‌كۆمه‌ڵگایه‌كی ئاوا به‌و شێوه‌ی باسم كرد زۆر زه‌حمه‌ته ژن بتوانێت هه‌موو مافێكی وه‌ك مرۆڤ ده‌سته‌به‌ربكات و كارێكی وا ئه‌نجام بدات كه ‌یه‌كسان بێته‌وه له‌گه‌ل پیاودا، ته‌نها به ‌هه‌وڵدانی جدی نه‌بێت. من ناڵێم ژن یه‌ك هه‌نگاو یه‌كسان بێت به‌پیاو. خۆ هیچ نه‌بێت با وه‌ك مرۆڤێكی خاوه‌ن كه‌سایه‌تی خۆی، به‌رزو پیرۆز چاوی لێبكرێت، وه‌چیدی به‌و شێوه دڕندانه‌یه مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ نه‌كرێت.
لێره‌دا ژن ده‌توانێت بۆخۆی ئه‌و هه‌نگاوه بنێت، ئه‌ویش له‌ڕێگه‌ی داكۆكی كردن له‌مافه‌كانی خۆی وه‌ك كه‌سێكی چالاك و كاریگه‌ری ناو كۆمه‌ڵ، سوود له ‌بواره‌كانی ژیان وه‌ربگرێت بۆچوونه ناو دونیای خۆپێگه‌یاندن، ئه‌ویش به ‌بره‌ودان به‌خوێندن و خۆوشیاركردنه‌وه ‌و كاركردن. هه‌روه‌ها پێویسته خودی ژن بۆخۆی ئازادی خۆی ده‌سته‌به‌ربكات. من ئازادی یا رۆشنبیریی ژنان له‌جلوبه‌رگ و ئارایشتكردندا نابینمه‌وه به‌ڵكو له‌هاتنه ناو مه‌یدانه‌كانی ژیان و چه‌سپاندنی بوونی خۆی له‌كۆمه‌ڵدایه‌. ئه‌بێت واز له‌بیرۆكه‌ی لاوازی و ترس بێنێت. چون ئه‌و هه‌رله‌مناڵییه‌وه گوێی به‌و وشان ه‌ئاخنراون كه ‌شوێنی ئه‌و ته‌نها ناو ماڵه ‌و، پیشه‌ی ئه‌و منداڵبوون و ئیشی ناوماڵ و دامركاندنه‌وه‌ی ئاره‌زووه‌كانی پیاوه.
پێم وابێت ئه‌و كاره‌ش هێند سه‌خت نییه و، ته‌نها پێویستی به ‌ئارامی و له‌خۆبردوویی و ئازایه‌تی هه‌یه، دوور له‌بیركردنه‌وه له‌خۆكوشتن و خۆسووتاندن و ملكه‌چكردن بۆ دابونه‌ریت و بیر و كو‌لتووره گه‌نده‌ڵه‌كان كه‌سه‌دان ساڵه ‌ژنیان كردۆته كۆیله‌ی نه‌زانی و ده‌رده‌سه‌ری و مه‌رگ.
له ‌كۆتاییدا سوپاس و پێزانینم بۆ تۆی به‌ڕێز.

• منیش سوپاسی به‌رێزتان ئه‌كه‌م و هیوام سه‌ركه‌وتنتانه‌.

• • •