ڕۆژنامه‌ وه‌ک ئامرازی ئاگاداری و زانیاری و پێوه‌ندی، له‌ زۆربه‌ی وڵاتانی جیهاندا وه‌ک زمانحاڵی گروپێک که‌ زیاتر خاوه‌نده‌سه‌ڵات بوون، به‌ شێوه‌یه‌کی زۆر خۆماڵی و ئاسایی سه‌ری هه‌ڵداوه‌. ڕۆژنامه‌ له‌ سه‌ده‌کانی ڕابوردوودا، به‌رله‌وه‌ی ده‌زگای چاپ و چاپه‌مه‌نی ڕێگا بۆ ده‌ورانی مۆدێرنیته‌ و سیستیمی سه‌رمایه‌داری خۆش بکات، به‌ شێوه‌یه‌کی زۆر ساده‌ و ساکار و ته‌نانه‌ت به‌ شێوه‌ی نووسین له‌ سه‌ر کاغه‌ز پێی نایه‌ ناو مه‌یدانی چالاکییه‌وه‌ و،  ئه‌وه‌ له‌ قۆناخه‌کانی دواتره‌ که‌ به‌ره‌ به‌ره‌ به‌ پێی پێشره‌فت و گۆڕانکارییه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌، ڕۆژنامه‌ش گۆڕانی به‌سه‌ردا دێت و شکڵێکی زۆر مۆدێرن و پێشکه‌وتوو به‌ خۆوه‌ ده‌گرێ.
لێره‌دا ئه‌گه‌ر بمانه‌وێ شێوه‌ی سه‌رهه‌ڵدانی چالاکی ڕۆژنامه‌گه‌ریی کوردی بخه‌ینه‌ ڕوو، ده‌بینین به‌ پێچه‌وانه‌ی زۆربه‌ی وڵاتان، یه‌که‌م  ڕۆژنامه‌ی کوردی به‌ ناوی کوردستان-1898- له‌ دیاسپۆرا سه‌ری هه‌ڵداوه‌ که‌ له‌ مێژووی گه‌لی کورددا به‌ سه‌ره‌تای قۆناخێکی نوێ ده‌ژمێردرێ که‌ سێ دیارده‌ی زۆر گرینگی ده‌ورانی مۆدێرنیته‌، وه‌ک سه‌رهه‌ڵدانی نه‌ته‌وه‌، دامه‌زرانی زمانی نه‌ته‌وه‌یی و پێکهێنانی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی(ناسیۆنال) پێکه‌وه‌ گرێ ده‌دا.
له‌و پێوه‌ندییه‌دا ده‌بێ ئاماژه‌ به‌وه‌ش بکرێ که‌ ڕۆژنامه‌گه‌ریی کوردی به‌ گوێره‌ی ئه‌و باردۆخه‌ی که‌ کورد له‌ چوار وڵاتی تورکیا، ئێران، عێراق و سوریا هه‌یبووه‌، جگه‌ له‌ هه‌ندێك قۆناخی مێژوویی (سه‌رده‌می شێخ مه‌حموودی حه‌فید، كۆماری كوردستان..) نه‌بێ، له‌ زۆربه‌ی ده‌ورانه‌كان له‌ ڕیزی ڕۆژنامه‌ی ئۆپۆزیسیۆن (به‌رهه‌ڵستکار) داندراوه‌ و هیچکات به‌ شێوه‌ی ئاسایی و ئازاد و فه‌رمی ده‌رنه‌چووه‌ و، له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌ خاوه‌نده‌سه‌ڵاته‌کانه‌وه‌ پێشی پێ گیراوه‌. به‌ڵام له‌گه‌ڵ هه‌بوونی ته‌واوی ئه‌و که‌ند و کۆسپانه‌ش، ڕۆژنامه‌گه‌ریی کوردی توانیویه‌ خۆی له‌ سنووری ئامرازه‌کانی پێوه‌ندیی ئه‌ورۆیی  و میدیای ئازادنزیک بکاته‌وه‌.

دیاره‌ ئه‌وه‌ی له‌و باسه‌دا بۆ ئێمه‌ی کورد پێویسته‌ زه‌ق بکرێته‌وه‌ و به‌ چاوێکی ڕه‌خنه‌گرانه‌وه‌ هه‌ڵسه‌نگیندرێ چالاکیی ڕۆژنامه‌گه‌ریی کوردی له‌ کوردستانی باشووره.
هه‌موومان ده‌زانین که‌ له‌ کوردستانی باشوور، به‌ پێی ته‌واوی ئه‌و گۆڕانکارییه‌ سیاسی و فه‌رهه‌نگی و به‌تایبه‌ت دوای ڕووخانی ڕژێمی به‌عسیی عێراق،  چالاکیی ڕۆژنامه‌گه‌ریی له‌ بواری  شکڵ و ناوه‌رۆک و تیراژه‌وه‌ حاڵه‌ت و شێوه‌یه‌کی زۆر ده‌گمه‌ن و ئاوارته‌ی به‌ خۆیه‌وه‌ گرتووه‌ كه شیاوی لێوردبوونه‌وه و  شیكردنه‌وه‌یه.
بێگومان ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردی گۆڕانكارییه‌‌كی سه‌رتاسه‌ری و بنه‌ڕه‌تی به‌خۆوه بینیو‌‌ه‌ و،  جیاواز له‌ ‌ساڵانی پێشوو ژماره‌یه‌كی زۆر ڕۆژنامه‌ و گۆڤار و بڵاوكراوه‌ی ئازاد، به‌ ‌فیكرو داڕشتنی نوێ و به ‌پێی ئه‌و ئازادییه‌‌ی كه‌ له‌ ‌هه‌رێمه‌كه‌دا به‌رقه‌راره‌‌ به‌رچاو ده‌كه‌ون. له‌ ‌ته‌واوی ناوچه‌‌جیاجیاكانی كوردستانی باشووردا، هه‌ریه‌ك له‌و ڕۆژنامه ‌و گۆڤار و بڵاوكراوانه به‌پێی شوێن و لایه‌ن و فیكر جیاوازن، هه‌ندێكیان سه‌ر به‌ ‌لایه‌نه ده‌سه‌ڵاتداره‌كانن، هه‌ندێكیان سه‌ر به‌حیزب و ڕێكخراوی ده‌ره‌وه‌ی‌ ده‌سه‌ڵات واته‌‌ سه‌ر به‌ ‌لایه‌نی ئۆپۆزیسیۆنن كه‌ هه‌ر یه‌كیان بیروبۆچوون و فیكری جیاوازیان هه‌یه‌.
ئه‌وه‌ش له‌ ‌یاد نه‌كه‌ین‌ ‌ژماره‌یه‌كی زۆر ڕۆژنامه ‌و گۆڤار هه‌ن كه‌ سه‌ربه‌خۆ  كار ده‌كه‌ن و تایبه‌تن به‌ ‌تاكه‌ كه‌سانێكی ڕۆشنبیر و خاوه‌ن توانا.  به‌ڵام ئه‌وه‌یكه‌ رۆژنامه‌گه‌ریی له‌ كوردستانی باشوور تا چ راده‌یه‌ك رنگدانه‌وه‌ی ویست و خواز و زمانحاڵی خه‌ڵكه‌ و، له‌ چ ‌كه‌ش و هه‌وایه‌كی ئازاد و  له‌ چ ‌سیستمێكی دێموكراتیی سه‌ربه‌ستدا به‌ڕێوه‌ده‌چێ شیاوی  قسه‌ له‌سه‌ركردنه‌؟
ئه‌وه‌ی ئاگاداری بین ئازادیی رۆژنامه‌گه‌ریی كوردی یه‌ له‌ ‌كوردستانی باشوور. دیاره‌ به‌پێچه‌وانه‌ی به‌شه‌كانی دیكه‌ی كوردستان كه‌ هه‌روا له‌ ‌ژێر گوشار و قه‌یرانی رژێمه دیكتاتۆره‌كاندا دژایه‌تی ده‌كرێن و، ئه‌وه‌ی ئازاد نه‌بێت له‌و‌ به‌شانه‌دا رۆژنامه‌گه‌‌ریی و ڕۆژنامه‌نووسانن، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌و ئازادی و سه‌ربه‌ستییه‌ی كه خودی رۆژنامه‌گه‌ریی هه‌یه‌تی هێشتا له‌ژێر كۆنترۆڵی لایه‌نه ده‌سه‌ڵاتداره‌كاندایه‌ و، ڕۆژنامه‌ و بڵاوكراوه‌كان زۆر جار ده‌كه‌ونه به‌رگورزی چاو‌ه‌دێری و پشكنین و كۆنترۆڵی ده‌سه‌ڵاته‌وه، جا چ به‌ هۆی  ئاشكراكردن و ده‌رخستنی چه‌وتییه‌‌كانی ده‌سه‌ڵاته‌وه بێت  یا  خستنه‌ڕووی ڕاستییه‌كان و ده‌ربڕینی بیروڕا و قسه‌ی خه‌ڵك.
ئه‌مه‌ش خۆی له‌گه‌ڵ خۆی، پرسیارێكی دیكه كێش ده‌كات، ئایا ڕۆژنامه‌گه‌ریی تا چ ڕاده‌یه‌ك سه‌ربه‌سته له‌ ‌تێكه‌ڵبوون به‌خه‌ڵك و گه‌یاندنی ڕاستییه‌‌كانیان به‌ ‌ده‌زگا به‌رپرسه‌كان؟
وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ش به‌ ‌ده‌ره‌‌جه‌ی یه‌كه‌م لای خودی لایه‌نه به‌‌رپرسه‌كانی ده‌سه‌ڵات و،  دواتر وا به ‌نووكی خامه‌ی ڕۆژنامه‌نووسان و ئه‌دیب و كه‌سانی ڕۆشنبیر و بوێره‌وه ده‌درێته‌وه‌‌.
دیوێكی دیكه‌ی ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردی له‌ ‌باشووری كوردستان گرینگی دانه به‌ ‌باس و خواس و مه‌سه‌له‌ی ژنانه‌وه‌ كه‌ ‌ئه‌مه لایه‌نێكی دیكه‌یه ‌و پێویستی به‌ ‌ئاماژه‌پێكردنه.
هه‌موو ده‌زانین كه‌ ‌ژنی كورد تا چ ڕاده‌یه‌ك گیرۆده‌ی قه‌یران و زوڵم و زۆریی كۆمه‌ڵگایه‌ و له‌ ‌ئازادییه‌كانی بێبه‌شه، چۆن قه‌تڵ و عام ده‌كرێت و ده‌ستدرێژی ده‌كرێته سه‌ر مافه‌كانی؟ ئه‌وه‌ی شایه‌نی گوتنه له‌ ‌ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردیدا بایه‌‌خی ئه‌وتۆ نه‌‌دراوه به‌ ‌مه‌سه‌له‌ی ژنان وه‌ك تاكێكی چالاك و كاریگه‌ر له‌ ‌كۆمه‌ڵدا. به‌ واتایه‌كی تر، ئاوڕدانه‌وه‌ی ڕۆژنامه‌گه‌ریی‌ له‌ مه‌سه‌له‌ ژنان وه‌ك دڵۆپێكه له‌ ‌ده‌ریا و، به‌ گشتی وه‌ك پێویست بایه‌خی پێ نه‌دراوه و داكۆكی ته‌واوی لێناكرێت.
به‌ڵام ئه‌وه‌ی مایه‌ی خۆشبه‌ختی یه‌، خودی ژنان خۆیان هه‌نگاوێكی گرینگیان ناوه له‌بواری ڕۆژنامه‌گه‌رییدا و به‌ده‌ر له‌و كێشانه‌ی كه‌ ‌ڕووبه‌ڕوویان ده‌بێته‌وه كه‌وتوونه‌كار بۆ ڕووخاندنی ئه‌و دیواره‌ی له ‌نێوان ژن و پیاودا هه‌ڵچنراوه. له‌م ساڵانه‌ی دواییدا ژماره‌یه‌ك له‌ خانمان كه‌م و زۆر چالاكانه له‌ ‌بواری ڕۆژنامه‌گه‌رییدا كار ده‌كه‌ن.  وه‌ک چالاكییه‌‌كی به‌رچاو له‌م بواره‌دا،  ژماره‌یه‌ك بڵاوكراوه‌ ‌و گۆڤار كه‌وتوونه بازاڕه‌وه كه‌ خانمان به‌ڕێوه‌ی ده‌به‌ن و تیایاندا بابه‌ت و ویست و داواكارییه‌كانیان ده‌خه‌نه‌ڕوو. له‌م بواره‌دا بۆ نموونه‌ ده‌توانرێ به‌‌ چه‌ند بڵاوكراوه‌ی چاپكراو و ئه‌لیكترۆنی‌ وه‌ك: (پێگه‌)، (رێوان) و (ئاوێزه) و هیتر..  ئاماژه‌ بكرێ.
مه‌سه‌له‌یه‌كی گرینگی دیكه ژماره ‌و جۆری ئه‌و ڕۆژنامه ‌و گۆڤارانه‌ن كه ڕۆژانه ده‌خرێنه بازاڕه‌وه ‌و وه‌ک شكڵ و تیراژ شێوه‌یه‌كی جوان و مۆدێرنیان له‌خۆ گرتووه‌. به‌ڵام ئایا له‌ ‌ناوه‌ڕۆكدا تا چ راده‌یه‌ك سه‌ربه‌ستن؟ پێوه‌ندی به‌ زۆر هۆكاری سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و فه‌رهه‌نگییه‌وه‌ هه‌یه‌.
وه‌ك له‌ ‌پێشدا ئاماژه‌م به‌ ‌ژماره ‌و جۆری بڵاوكراوه‌كان دا و، ئه‌وه‌یكه‌ ڕه‌وتی پێشكه‌وتنی ڕۆژنامه‌‌گه‌ریی كوردی كاریگه‌رییان له‌سه‌ر هۆشیاركردنه‌وه‌ی خه‌ڵك و ورووژاندنی مه‌سه‌له‌ی ئاڵۆز و كێشه‌ به‌رچاوه‌كانی تایبه‌ت به‌ كۆمه‌ڵ و خه‌ڵكه‌وه هه‌بووه‌ و هه‌یه، به‌ڵام هێشتا پێم وابێت ئاستی سه‌ربه‌ستی و ئازادی له ‌ڕۆژنامه‌گه‌ریی كوردیدا ماویه‌تی بگاته چڵه‌پۆپ و، له‌ چاو ئه‌و وڵاتانه‌ی كه ڕاده‌ی ئازادی ڕۆژنامه‌‌گه‌ریی تیایاندا له‌ ‌ترۆپكدایه شیاوی به‌راوردكردن نییه‌،  به‌تایبه‌ت‌ له‌ وڵاتانی پێشڕه‌فته‌ و خاوه‌ن دێموكراسی كه‌ خودی ڕۆژنامه‌گه‌ریی وه‌ك پردێكی پته‌و‌ له ‌نێوان گه‌یاندنی راستییه‌كانی كۆمه‌ڵ به ‌ده‌وڵه‌ت و، به‌ پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ بۆ‌ له‌ قاودانی كار و كرده‌وه‌ی ناقانوونیی به‌ڕێوه‌به‌رانی سیاسی و  دزیی و گه‌نده‌ڵیی ئیداری و ده‌وڵه‌تی، وه‌ک بڵندگۆی راستیی و زمانی هه‌قبێژانه‌ی خه‌لك و كۆمه‌ڵگا به‌ حیساب دێت!
له‌ كۆتاییدا، هیوادارم ڕۆژنامه‌گه‌‌ریی كوردیش كه‌ ماوه‌ی زیاتر له‌ سه‌د ساڵه‌ چ به‌ شێوه‌ی نهێنی و چ به‌ شێوه‌ی سه‌ربه‌ست له‌ ده‌ره‌وه‌‌ و ‌ناوه‌وه‌ی كوردستان له‌ ‌چالاكیدا بووه، هه‌نگاوبنێته‌‌ ناو مه‌یدانی میدیای ئازاده‌وه‌ و وه‌ك سه‌كۆیه‌كی پته‌وی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی  ڕۆژ له‌ دوای‌ ڕۆژ به‌رزتر و بڵندتر و خۆڕاگرتر بێت.

هۆله‌ندا، 14-04-2006

• • •