Start

هێرك
پێڕك
تێڕك
كۆوێژ
ڕاوێژ
تێبێژ
وێژگ
چێژگ
مێژگ
ڕاڕه‌و
ڕۆژه‌و
گێژه‌و
 
2004-08-21

ته‌مه‌نی كاكێشانی ڕێگای شیری

ڕێگای شیری یه‌کێک له‌ کاکێشانه‌ ده‌گمه‌نه‌ مارپێچه‌کانی که‌یهانه‌

ئه‌ستێره‌ناسان به‌ ئه‌ندازه‌گرتنی هێندێك تایبه‌تمه‌ندیی دوو ئه‌ستێره‌ی دووره‌ده‌ستی كاكێشانی ڕێگای شیری، توانیویانه‌ ته‌مه‌نی ئه‌و كاكێشانه‌ دیاری بكه‌ن.
گروپێك له‌ لێكۆڵه‌ره‌وان كه‌ ده‌گه‌ڵ بنكه‌ی  چاوگێڕی زۆر گه‌وره‌(«ڤی ئێل تی»
Very Large Telescope ) له‌ شیلی كارده‌كه‌ن، به‌ پێی لێكۆڵینه‌وه‌كانی ئه‌م دواییانه‌، ته‌مه‌نی كاكێشانی ڕێگای شیرییان به‌ 13 میلیارد و 600 میلیۆن ساڵ قه‌بڵاندووه‌. ڕاده‌ی هه‌ڵه‌ی ئه‌و ئه‌ندازه‌گرتنه‌ به‌ زیاد و كه‌مه‌وه‌ 800 میلیۆن ساڵه‌. ئه‌و ژماره‌یه‌ به‌ ئه‌ندازه‌گرتنی توخمی بریلیۆم له‌م دوو ئه‌ستێره‌یه‌ كه‌ ده‌ هێشوویه‌كی هێلكه‌یی ئه‌ستێراندا جێیان گرتووه‌، به‌ده‌ست هاتووه‌. ڕاده‌ی توخمی بریلیۆمی هه‌بووی ناو ئه‌ستێره‌كان به‌ تێپه‌ڕبوونی زه‌مان زیادده‌كا، كه‌وابوو ده‌كرێ له‌وه‌ وه‌ك «كاتژمێرێكی كه‌یهانی» بۆ ئه‌ندازه‌گرتنی ته‌مه‌نه‌كانیان كه‌ڵكی لێوه‌ربگیرێ.

ئه‌ستێره‌کانی هێشووه‌گه‌لی هێلکه‌یی هاوکات به‌دیدێن

توێژه‌ره‌وه‌كان دوو ئه‌ستێره‌یان به‌ نێوی (ئی 0228) و (ئی 2111) ده‌ هێشووی هێلكه‌یی (ئێن جی سی 6397)دا خستووه‌ته‌ به‌ر لێكۆڵینه‌وه‌.
به‌شێك له‌ قه‌دیمترین ئه‌ستێره‌كانی ڕێگای شیری له‌ هێشووه‌ مه‌زنه‌كانی ئه‌ستێران به‌تایبه‌ت هێشووه‌گه‌لی هێلكه‌ییدا ده‌بیندرێن.
ته‌واوی ئه‌ستێره‌ هه‌بووه‌كانی ناو ئه‌م هێشووانه‌، هاوكات له‌ هه‌ورێكی تاكانه‌ی ئاسمانیی به‌دیهاتوون. به‌ڵام ئه‌وانه‌ یه‌كه‌مین به‌ره‌ له‌ ئه‌ستێره‌كان نین كه‌ له‌ كاكێشانی ڕێگای شیریدا پێكهاتوون.
ئه‌و ئه‌ستێرانه‌ هه‌ڵگری ڕاده‌یه‌كی كه‌م له‌ توخم و ماكه‌ی ئاڵۆزی كیمیایین كه‌ به‌ باوه‌ڕی زانایان ده‌ به‌ره‌یه‌كدا ته‌نانه‌ت دێرینتر له‌ ئه‌ستێره‌ مه‌زنه‌كان پێكهاتوون. به‌ره‌ی دێرینتری ئه‌ستێره‌ مه‌زنه‌كان دوای تێپه‌ڕكردنی ته‌مه‌نێكی كورت و چالاك، له‌ شێوه‌ی هه‌ورێكی ئاماڵ ئه‌ستێره‌دا ده‌ته‌قێنه‌وه‌ و ماكه‌گه‌لێك كه‌ به‌ هۆی ئه‌م ته‌قینه‌وه‌یه‌ له‌ فه‌زادا چڕده‌بێته‌وه‌، به‌ به‌دیهاتنی به‌ره‌یه‌كی تازه‌تری ئه‌و ئه‌ستێرانه‌ی كه‌ ده‌ هێشووه‌گه‌لی هێلكه‌ییدا ده‌بیندرێن كۆتایی پێدێ.
ئه‌ستێره‌ناسان لێنه‌بڕاون ئه‌ستێره‌ كه‌م قه‌واره‌تره‌كانی ئه‌م  به‌ره‌یه‌ی یه‌كه‌م كه‌ به‌شێكیان ئێستاش ده‌دره‌وشێنه‌وه‌ بدۆزنه‌وه‌، كه‌وابوو ناتوانن زه‌مانی پێكهاتنیان ڕاسته‌وخۆ دیاری بكه‌ن.
به‌ڵام تاقمێكی نێونه‌ته‌وه‌یی له‌ ئه‌ستێره‌ناسان به‌ ئه‌ندازه‌گرتنی ڕاده‌ی بریلیۆمی هه‌بوو له‌ ناو دوو ئه‌ستێره‌ی كه‌م نوور ده‌ ناخی هێشووی هێلكه‌یی «ئێن جی سی 6397»دا، جیاوازیی زه‌مانییان له‌ نێوان پێكهاتنی یه‌كه‌مین به‌ره‌ی ئه‌ستێره‌كانی كاكێشانی ڕێگای شیری و پێكهاتنی ئه‌ستێره‌گه‌لی ئه‌و هێشووه‌هێلكه‌ییه‌ دیاریكرد و ده‌ستیان به‌ ژماره‌ی 200 تا 300 میلیۆن ساڵ ڕاگه‌یشت.
مۆدێله‌ زانستییه‌كانی بواری چۆنیه‌تی په‌ره‌سه‌ندنی ئه‌ستێتره‌كان به‌ ئێمه‌ ده‌ڵێ كه‌ ته‌مه‌نی ئه‌ستێره‌گه‌لی هێشووی «ئێن جی سی 6397»، 13 میلیارد و 600 میلیۆن ساڵه‌ به‌ ڕاده‌ی هه‌ڵه‌یه‌كی به‌ زیاد و كه‌مه‌وه‌ 800 میلیۆن ساڵ.
به‌م جۆره‌ زانایان ته‌مه‌نی كاكێشانی ڕێگای شیرییان به‌ 13 میلیارد و 600 میلیۆن ساڵ قه‌بڵاندووه‌.
ئاكامی ئه‌و لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ بڕیاره‌ له‌ یه‌كێك له‌ ژماره‌كانی داهاتووی گۆڤاری (
Astronomy&Astrophysics)دا بڵاوبكرێته‌وه‌.

• سه‌رچاوه‌ی وه‌رگیران و وه‌رگێڕانه‌وه‌: سایتی فارسیی بی بی سی.



 

 

 

 

 

 

 

 

 

Webmaster: Chia Madani