چالاكی و بواری ڕۆژنامهگهریی كوردی
(به بۆنهی 22ی ئاوریل ڕۆژی دهرچوونی ڕۆژنامهی كوردستان)

• كهژاڵ ئیسماعیل

ڕۆژنامه وهک ئامرازی ئاگاداری و زانیاری و پێوهندی، له زۆربهی وڵاتانی جیهاندا وهک زمانحاڵی گروپێک که زیاتر خاوهندهسهڵات بوون، به شێوهیهکی زۆر خۆماڵی و ئاسایی سهری ههڵداوه. ڕۆژنامه له سهدهکانی ڕابوردوودا، بهرلهوهی دهزگای چاپ و چاپهمهنی ڕێگا بۆ دهورانی مۆدێرنیته و سیستیمی سهرمایهداری خۆش بکات، به شێوهیهکی زۆر ساده و ساکار و تهنانهت به شێوهی نووسین له سهر کاغهز پێی نایه ناو مهیدانی چالاکییهوه و، ئهوه له قۆناخهکانی دواتره که بهره بهره به پێی پێشرهفت و گۆڕانکارییهکانی کۆمهڵگه، ڕۆژنامهش گۆڕانی بهسهردا دێت و شکڵێکی زۆر مۆدێرن و پێشکهوتوو به خۆوه دهگرێ.
لێرهدا ئهگهر بمانهوێ شێوهی سهرههڵدانی چالاکی ڕۆژنامهگهریی کوردی بخهینه ڕوو، دهبینین به پێچهوانهی زۆربهی وڵاتان، یهکهم ڕۆژنامهی کوردی به ناوی کوردستان(1898) له دیاسپۆرا سهری ههڵداوه که له مێژووی گهلی کورددا به سهرهتای قۆناخێکی نوێ دهژمێردرێ که سێ دیاردهی زۆر گرینگی دهورانی مۆدێرنیته، وهک سهرههڵدانی نهتهوه، دامهزرانی زمانی نهتهوهیی و پێکهێنانی دهوڵهتی نهتهوهیی(ناسیۆنال) پێکهوه گرێ دهدا.
لهو پێوهندییهدا دهبێ ئاماژه بهوهش بکرێ که ڕۆژنامهگهریی کوردی به گوێرهی ئهو باردۆخهی که کورد له چوار وڵاتی تورکیا، ئێران، عێراق و سوریا ههیبووه، جگه له ههندێك قۆناخی مێژوویی (سهردهمی شێخ مهحموودی حهفید، كۆماری كوردستان..) نهبێ، له زۆربهی دهورانهكان له ڕیزی ڕۆژنامهی ئۆپۆزیسیۆن (بهرههڵستکار) داندراوه و هیچکات به شێوهی ئاسایی و ئازاد و فهرمی دهرنهچووه و، لهلایهن دهوڵهته خاوهندهسهڵاتهکانهوه پێشی پێ گیراوه. بهڵام لهگهڵ ههبوونی تهواوی ئهو کهند و کۆسپانهش، ڕۆژنامهگهریی کوردی توانیویه خۆی له سنووری ئامرازهکانی پێوهندیی ئهورۆیی و میدیای ئازادنزیک بکاتهوه.

دیاره ئهوهی لهو باسهدا بۆ ئێمهی کورد پێویسته زهق بکرێتهوه و به چاوێکی ڕهخنهگرانهوه ههڵسهنگیندرێ چالاکیی ڕۆژنامهگهریی کوردی له کوردستانی باشووره.
ههموومان دهزانین که له کوردستانی باشوور، به پێی تهواوی ئهو گۆڕانکارییه سیاسی و فهرههنگی و بهتایبهت دوای ڕووخانی ڕژێمی بهعسیی عێراق، چالاکیی ڕۆژنامهگهریی له بواری شکڵ و ناوهرۆک و تیراژهوه حاڵهت و شێوهیهکی زۆر دهگمهن و ئاوارتهی به خۆیهوه گرتووه كه شیاوی لێوردبوونهوه و شیكردنهوهیه.
بێگومان ڕۆژنامهگهریی كوردی گۆڕانكارییهكی سهرتاسهری و بنهڕهتی بهخۆوه بینیوه و، جیاواز له ساڵانی پێشوو ژمارهیهكی زۆر ڕۆژنامه و گۆڤار و بڵاوكراوهی ئازاد، به فیكرو داڕشتنی نوێ و به پێی ئهو ئازادییهی كه له ههرێمهكهدا بهرقهراره بهرچاو دهكهون. له تهواوی ناوچهجیاجیاكانی كوردستانی باشووردا، ههریهك لهو ڕۆژنامه و گۆڤار و بڵاوكراوانه بهپێی شوێن و لایهن و فیكر جیاوازن، ههندێكیان سهر به لایهنه دهسهڵاتدارهكانن، ههندێكیان سهر بهحیزب و ڕێكخراوی دهرهوهی دهسهڵات واته سهر به لایهنی ئۆپۆزیسیۆنن كه ههر یهكیان بیروبۆچوون و فیكری جیاوازیان ههیه.
ئهوهش له یاد نهكهین ژمارهیهكی زۆر ڕۆژنامه و گۆڤار ههن كه سهربهخۆ كار دهكهن و تایبهتن به تاكه كهسانێكی ڕۆشنبیر و خاوهن توانا. بهڵام ئهوهیكه رۆژنامهگهریی له كوردستانی باشوور تا چ رادهیهك رنگدانهوهی ویست و خواز و زمانحاڵی خهڵكه و، له چ كهش و ههوایهكی ئازاد و له چ سیستمێكی دێموكراتیی سهربهستدا بهڕێوهدهچێ شیاوی قسه لهسهركردنه؟
ئهوهی ئاگاداری بین ئازادیی رۆژنامهگهریی كوردی یه له كوردستانی باشوور. دیاره بهپێچهوانهی بهشهكانی دیكهی كوردستان كه ههروا له ژێر گوشار و قهیرانی رژێمه دیكتاتۆرهكاندا دژایهتی دهكرێن و، ئهوهی ئازاد نهبێت لهو بهشانهدا رۆژنامهگهریی و ڕۆژنامهنووسانن، بهڵام سهرهڕای ئهو ئازادی و سهربهستییهی كه خودی رۆژنامهگهریی ههیهتی هێشتا لهژێر كۆنترۆڵی لایهنه دهسهڵاتدارهكاندایه و، ڕۆژنامه و بڵاوكراوهكان زۆر جار دهكهونه بهرگورزی چاوهدێری و پشكنین و كۆنترۆڵی دهسهڵاتهوه، جا چ به هۆی ئاشكراكردن و دهرخستنی چهوتییهكانی دهسهڵاتهوه بێت یا خستنهڕووی ڕاستییهكان و دهربڕینی بیروڕا و قسهی خهڵك.
ئهمهش خۆی لهگهڵ خۆی، پرسیارێكی دیكه كێش دهكات، ئایا ڕۆژنامهگهریی تا چ ڕادهیهك سهربهسته له تێكهڵبوون بهخهڵك و گهیاندنی ڕاستییهكانیان به دهزگا بهرپرسهكان؟
وهڵامی ئهم پرسیارهش به دهرهجهی یهكهم لای خودی لایهنه بهرپرسهكانی دهسهڵات و، دواتر وا به نووكی خامهی ڕۆژنامهنووسان و ئهدیب و كهسانی ڕۆشنبیر و بوێرهوه دهدرێتهوه.
دیوێكی دیكهی ڕۆژنامهگهریی كوردی له باشووری كوردستان گرینگی دانه به باس و خواس و مهسهلهی ژنانهوه كه ئهمه لایهنێكی دیكهیه و پێویستی به ئاماژهپێكردنه.
ههموو دهزانین كه ژنی كورد تا چ ڕادهیهك گیرۆدهی قهیران و زوڵم و زۆریی كۆمهڵگایه و له ئازادییهكانی بێبهشه، چۆن قهتڵ و عام دهكرێت و دهستدرێژی دهكرێته سهر مافهكانی؟ ئهوهی شایهنی گوتنه له ڕۆژنامهگهریی كوردیدا بایهخی ئهوتۆ نهدراوه به مهسهلهی ژنان وهك تاكێكی چالاك و كاریگهر له كۆمهڵدا. به واتایهكی تر، ئاوڕدانهوهی ڕۆژنامهگهریی له مهسهله ژنان وهك دڵۆپێكه له دهریا و، به گشتی وهك پێویست بایهخی پێ نهدراوه و داكۆكی تهواوی لێناكرێت.
بهڵام ئهوهی مایهی خۆشبهختی یه، خودی ژنان خۆیان ههنگاوێكی گرینگیان ناوه لهبواری ڕۆژنامهگهرییدا و بهدهر لهو كێشانهی كه ڕووبهڕوویان دهبێتهوه كهوتوونهكار بۆ ڕووخاندنی ئهو دیوارهی له نێوان ژن و پیاودا ههڵچنراوه. لهم ساڵانهی دواییدا ژمارهیهك له خانمان كهم و زۆر چالاكانه له بواری ڕۆژنامهگهرییدا كار دهكهن. وهک چالاكییهكی بهرچاو لهم بوارهدا، ژمارهیهك بڵاوكراوه و گۆڤار كهوتوونه بازاڕهوه كه خانمان بهڕێوهی دهبهن و تیایاندا بابهت و ویست و داواكارییهكانیان دهخهنهڕوو. لهم بوارهدا بۆ نموونه دهتوانرێ به چهند بڵاوكراوهی چاپكراو و ئهلیكترۆنی وهك: (پێگه)، (رێوان) و (ئاوێزه) و هیتر.. ئاماژه بكرێ.
مهسهلهیهكی گرینگی دیكه ژماره و جۆری ئهو ڕۆژنامه و گۆڤارانهن كه ڕۆژانه دهخرێنه بازاڕهوه و وهک شكڵ و تیراژ شێوهیهكی جوان و مۆدێرنیان لهخۆ گرتووه. بهڵام ئایا له ناوهڕۆكدا تا چ رادهیهك سهربهستن؟ پێوهندی به زۆر هۆكاری سیاسی و كۆمهڵایهتی و فهرههنگییهوه ههیه.
وهك له پێشدا ئاماژهم به ژماره و جۆری بڵاوكراوهكان دا و، ئهوهیكه ڕهوتی پێشكهوتنی ڕۆژنامهگهریی كوردی كاریگهرییان لهسهر هۆشیاركردنهوهی خهڵك و ورووژاندنی مهسهلهی ئاڵۆز و كێشه بهرچاوهكانی تایبهت به كۆمهڵ و خهڵكهوه ههبووه و ههیه، بهڵام هێشتا پێم وابێت ئاستی سهربهستی و ئازادی له ڕۆژنامهگهریی كوردیدا ماویهتی بگاته چڵهپۆپ و، له چاو ئهو وڵاتانهی كه ڕادهی ئازادی ڕۆژنامهگهریی تیایاندا له ترۆپكدایه شیاوی بهراوردكردن نییه، بهتایبهت له وڵاتانی پێشڕهفته و خاوهن دێموكراسی كه خودی ڕۆژنامهگهریی وهك پردێكی پتهو له نێوان گهیاندنی راستییهكانی كۆمهڵ به دهوڵهت و، به پێچهوانهشهوه بۆ له قاودانی كار و كردهوهی ناقانوونیی بهڕێوهبهرانی سیاسی و دزیی و گهندهڵیی ئیداری و دهوڵهتی، وهک بڵندگۆی راستیی و زمانی ههقبێژانهی خهلك و كۆمهڵگا به حیساب دێت!
له كۆتاییدا، هیوادارم ڕۆژنامهگهریی كوردیش كه ماوهی زیاتر له سهد ساڵه چ به شێوهی نهێنی و چ به شێوهی سهربهست له دهرهوه و ناوهوهی كوردستان له چالاكیدا بووه، ههنگاوبنێته ناو مهیدانی میدیای ئازادهوه و وهك سهكۆیهكی پتهوی كۆمهڵگهی مهدهنی ڕۆژ له دوای ڕۆژ بهرزتر و بڵندتر و خۆڕاگرتر بێت.

هۆلهندا، 14-04-2006

• • •